İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'na yönelik tehditlerini yok sayarak, Tahran'ın boğazın yeniden açılması yönündeki önerisine ABD'den hâlâ resmi bir yanıt beklediklerini söyledi. Araghchi, arabulucular aracılığıyla iletilen mesajlara atıfta bulunarak, "Trump'ın açıklamaları bizim için bağlayıcı değil; biz resmi kanallardan gelecek yanıta odaklanmış durumdayız" dedi. İran'ın önerisi, geçtiğimiz hafta Umman üzerinden ABD'ye iletilmişti.
Gelişmenin Arka Planı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği kritik bir deniz yolu. İran, nükleer anlaşmazlık ve yaptırımlar nedeniyle zaman zaman boğazı kapatma tehdidinde bulunuyor. Son aylarda ABD ile İran arasında artan gerginlik, bölgede petrol fiyatlarını dalgalandırdı. İran'ın önerisi, boğazın uluslararası denetim altında yeniden açılmasını ve karşılıklı güven artırıcı adımları içeriyor. Ancak Tahran, ABD'nin yaptırımları hafifletme konusunda somut adım atmamasından şikayetçi.
Diplomatik kaynaklara göre, İran önerisini Katar ve Umman üzerinden ABD'ye iletti. Araghchi, "Arabulucularımız görüşmeleri sürdürüyor. Ancak ABD tarafından henüz resmi bir yanıt alamadık. Trump'ın tweet'leri diplomatik bir yanıt değildir" ifadelerini kullandı. İran, boğazın açılması karşılığında ABD'nin bazı yaptırımları askıya almasını ve dondurulan varlıklarının serbest bırakılmasını talep ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması, küresel enerji piyasaları üzerinde ciddi baskı oluşturuyor. Son haftalarda petrol fiyatları varil başına 90 doların üzerine çıktı. ABD, boğazın açılması için askeri seçenekleri masada tutuyor. Öte yandan Çin ve Rusya, İran'ın önerisini desteklediklerini açıklamıştı. Avrupa Birliği ise taraflara itidal çağrısı yapıyor. Uzmanlar, İran'ın arabulucular üzerinden yürüttüğü diplomasinin, doğrudan müzakerelere zemin hazırlayabileceğini belirtiyor.
Trump yönetimi ise İran'ın önerisini "samimiyetsiz" olarak nitelendiriyor. Beyaz Saray Sözcüsü, "İran önce nükleer programını durdurmalı, sonra boğazı açmayı konuşabiliriz" dedi. Ancak İran, nükleer programının barışçıl olduğunu savunuyor. Arabulucuların önümüzdeki günlerde taraflar arasında mekik diplomasisi yürütmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim, Türkiye'nin enerji güvenliği ve ekonomisi için doğrudan risk taşıyor. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının büyük bölümünü bu boğaz üzerinden taşınan kaynaklardan karşılıyor. Boğazın kapalı kalması, enerji maliyetlerini artırarak cari açığı büyütebilir. Ayrıca Türkiye, İran ile ABD arasında denge gözetirken, arabuluculuk rolü üstlenebilecek konumda. Olası bir askeri çatışma, bölgede istikrarsızlığı derinleştirir ve Türkiye'nin güvenlik endişelerini artırır. Bu nedenle Ankara, diplomatik çözüm için çaba harcamalı.
