Küresel ısınmanın Appalaşlar bölgesinde daha sık ve şiddetli yağışlara yol açması, yeni bir araştırmaya göre opioid kaynaklı ölümleri artırıyor. Yale Üniversitesi ve Appalachian State Üniversitesi'nden bilim insanlarının yürüttüğü çalışma, sel olaylarından sonraki haftalarda opioid doz aşımı ölümlerinde belirgin bir artış olduğunu ortaya koydu. Araştırma, iklim değişikliğinin yalnızca fiziksel altyapıyı değil, toplumsal sağlık krizlerini de derinleştirdiğini gösteriyor.
Aşırı Yağışlar ve Opioid Salgını Kesişiyor
Appalaşlar, ABD'de opioid krizinin en yoğun yaşandığı bölgelerden biri. Aynı zamanda iklim değişikliği nedeniyle son yıllarda sellere daha sık maruz kalıyor. Araştırmacılar, 2013-2022 yılları arasında bölgedeki sel olaylarını ve opioid ölümlerini inceledi. Selden sonraki 30 gün içinde opioid doz aşımı ölümlerinin, sel yaşanmayan dönemlere kıyasla ortalama %15 arttığını tespit ettiler. Artış, selin şiddetine ve altyapı hasarına bağlı olarak %25'e kadar çıkabiliyor.
Çalışmanın başyazarı Dr. Emily Carter, "Sel, zaten kırılgan olan topluluklarda stresi, izolasyonu ve sağlık hizmetlerine erişimi daha da zorlaştırıyor. Bu da bağımlılık tedavisi gören kişilerin relaps yaşamasına ve ölümcül doz aşımlarına yol açıyor" dedi. Araştırma, sel sonrası dönemde rehabilitasyon merkezlerinin kapanması, ulaşımın aksaması ve psikolojik travmanın tetiklediği madde kullanımını bu artışın ana nedenleri olarak sıralıyor.
İklim Adaletsizliği ve Kırılgan Topluluklar
Appalaşlar, kömür madenciliğinin gerilemesiyle ekonomik zorluklar yaşayan, sağlık altyapısı zayıf ve yoksulluk oranı yüksek bir bölge. Bu koşullar, iklim değişikliğinin etkilerini daha da yıkıcı hale getiriyor. Sel sonrası federal yardımların gecikmesi, sigorta kapsamının yetersızlığı ve bölgeden göç eden sağlık çalışanları, krizi derinleştiriyor. Uzmanlar, iklim uyum politikalarının halk sağlığı boyutunu göz ardı ettiğini vurguluyor.
Örneğin, 2022'de Kentucky'de yaşanan sel felaketinde 40'tan fazla kişi hayatını kaybetmişti. Ancak selin dolaylı etkileri olan opioid ölümleri resmi rakamlara yansımadı. Araştırmacılar, sel sonrası ölümlerin yalnızca boğulma veya fiziksel yaralanma olarak kaydedildiğini, madde bağımlılığına bağlı ölümlerin ise gözden kaçtığını belirtiyor. Bu durum, iklim değişikliğinin gerçek sağlık yükünün hafife alınmasına neden oluyor.
Politika Boşluğu ve Çözüm Önerileri
Çalışma, afet yönetimi ve bağımlılık tedavi sistemlerinin entegre edilmesi gerektiğini savunuyor. Sel sonrası hızlı psikososyal destek, mobil tedavi birimleri ve ilaç temini gibi önlemlerin opioid ölümlerini azaltabileceği belirtiliyor. Ayrıca, iklim uyum planlarının sağlık eşitsizliklerini ele alması gerektiği vurgulanıyor. ABD'de halihazırda yürürlükte olan altyapı yasaları, sel kontrolüne yatırım yapmayı öngörüyor ancak bağımlılık hizmetleriyle entegrasyon eksik.
Yale Halk Sağlığı Okulu'ndan Dr. Michael Green, "İklim değişikliği sadece çevresel bir sorun değil; aynı zamanda bir halk sağlığı acil durumudur. Opioid kriziyle mücadele eden topluluklar, bir yandan da iklim felaketleriyle başa çıkmak zorunda kalıyor. Kaynakların birlikte planlanması şart" ifadelerini kullandı. Araştırma, benzer kırılganlıkların dünya genelinde de görülebileceğine işaret ediyor; özellikle iklim göçü ve ekonomik çöküşün yaşandığı bölgelerde madde kullanımı artabilir.
Küresel Boyut: İklim ve Sağlık Krizi Kesişimi
Dünya Sağlık Örgütü, iklim değişikliğinin 2030-2050 arasında yılda 250.000 ek ölüme yol açacağını tahmin ediyor. Ancak bu tahminler genellikle sıcak hava dalgaları, bulaşıcı hastalıklar ve yetersiz beslenmeye odaklanıyor; madde bağımlılığı gibi dolaylı etkiler göz ardı ediliyor. Appalaşlar örneği, iklim politikalarının ruh sağlığı ve bağımlılık hizmetleriyle bütünleştirilmesi gerektiğini gösteriyor. Özellikle düşük gelirli ve altyapısı zayıf topluluklar için iklim adaptasyonu, aynı zamanda bir halk sağlığı müdahalesi olmalı.
Avrupa'da da benzer riskler mevcut: Balkanlar ve Doğu Avrupa'da sel ve kuraklık, opioid kullanımı yaygın bölgelerle örtüşüyor. Türkiye'de ise sel felaketleri sonrası psikolojik destek ve bağımlılık tedavisi erişimi kısıtlı olabilir. Bu nedenle, iklim değişikliğine uyum stratejilerinde madde bağımlılığı önleme programlarına yer verilmesi kritik.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, iklim değişikliğinin etkilerini giderek daha fazla hissediyor; sel, orman yangını ve kuraklık olayları artıyor. Özellikle Karadeniz ve Güneydoğu Anadolu'da sel riski yüksek. Aynı zamanda Türkiye, opioid ve sentetik uyuşturucu kullanımında artışla mücadele ediyor. Appalaşlar'daki bulgular, Türkiye'nin afet sonrası ruh sağlığı ve bağımlılık hizmetlerini iklim uyum planlarına entegre etmesi gerektiğini gösteriyor. Aksi halde, sel sonrası artan stres ve travma, madde kullanımını tetikleyebilir. Bu da yalnızca halk sağlığı değil, aynı zamanda güvenlik ve sosyal istikrar sorunu yaratır. Türkiye'nin AFAD ve yeşilay gibi kurumları arasında işbirliği güçlendirilmeli.
