Almanya, İsrail'in Batı Şeria'da uluslararası hukuka aykırı olarak genişlettiği yerleşim birimleri konusunda sert bir dille eleştiride bulunurken, Avrupa Birliği (AB) içinden gelen daha kapsamlı yaptırım taleplerine temkinli yaklaştı. Alman Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Johann Wadephul, Cuma günü düzenlediği basın toplantısında, yerleşimlerin barış sürecine ve iki devletli çözüm vizyonuna zarar verdiğini vurgulayarak, İsrail hükümetine bu politikayı durdurma çağrısı yaptı. Ancak Wadephul, AB'nin bazı üye ülkelerinin talep ettiği gibi, yerleşimlerde üretilen malların ticaretinin yasaklanması da dahil olmak üzere daha katı önlemlerin alınmasına yeşil ışık yakmadı.
Gelişmenin Arka Planı: Yerleşim Politikası ve AB İçi Ayrışma
İsrail'in 1967'den bu yana işgal altında tuttuğu Batı Şeria'da yerleşim birimlerini genişletme politikası, uluslararası toplumun büyük bölümü tarafından yasa dışı kabul ediliyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2334 sayılı kararı da bu yerleşimlerin uluslararası hukuku ihlal ettiğini teyit ediyor. Almanya, İsrail'in en önemli ticari ortaklarından biri olarak, bu konuda uzun süredir dengeli bir pozisyon izliyor. Bir yandan İsrail'in güvenlik kaygılarına anlayış gösterirken, diğer yandan yerleşim faaliyetlerini sürekli eleştiriyor.
Son haftalarda, İsrail hükümetinin Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetlerini hızlandırması ve yeni yerleşim birimleri için onay vermesi, AB içinde rahatsızlığı artırdı. Özellikle Fransa, İrlanda, Belçika ve Lüksemburg gibi ülkeler, bu yerleşimlerde üretilen ürünlere ambargo uygulanması çağrısında bulundu. Almanya ise bu adımın, ABD yönetimiyle ilişkileri zedeleyebileceği ve İsrail ile diplomatik kanalları tamamen tıkayabileceği gerekçesiyle daha temkinli bir yaklaşım benimsedi. Wadephul, basın toplantısında "Yerleşimlerin genişletilmesini kınıyoruz ve bunun iki devletli çözümü imkansız hale getirdiğini düşünüyoruz. Ancak şu anda ticaret yasağı gibi bir adımın uygun olup olmadığı konusunda AB içinde bir mutabakat bulunmuyor" ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Filistin Yönetimi'nin Zayıflayan Otoritesi
Almanya'nın bu tutumu, özellikle Filistin Yönetimi'nin Batı Şeria'daki otoritesinin giderek zayıfladığı bir döneme denk geliyor. İsrail'in yerleşim politikaları ve Filistin topraklarını bölen kontrol noktaları, Filistin ekonomisini ciddi şekilde sınırlandırıyor. Batı Şeria'da Filistinlilere ait tarım arazileri ve su kaynaklarının yerleşimciler tarafından kullanılması, gerginliği artırıyor. Bu durum, Hamas gibi radikal grupların Filistin toplumunda daha fazla destek bulmasına zemin hazırlıyor.
Uluslararası alanda da İsrail'e yönelik baskılar artıyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), Batı Şeria ve Doğu Kudüs'teki yerleşimlerle ilgili bir soruşturma yürütüyor. Ayrıca, birçok ülke İsrail malı ürünlere karşı tüketici boykotları düzenliyor. Ancak Almanya gibi kilit ülkelerin daha sert önlemlere yanaşmaması, İsrail'in uluslararası baskıya rağmen yerleşim politikasını sürdürmesine olanak tanıyor. ABD yönetiminin de İsrail'e verdiği güçlü destek, yerleşimlerin devam etmesinde önemli bir faktör olarak öne çıkıyor.
Almanya'nın bu tutumu, AB'nin Ortadoğu politikasında bir çatlak olarak yorumlanabilir. Bir yandan AB, iki devletli çözümü savunurken, diğer yandan İsrail'in en büyük ticaret ortaklarından biri olarak yerleşim ürünleri ticaretine devam ediyor. Bu çelişki, AB'nin bölgede güvenilir bir arabulucu olma iddiasını zedeliyor. Mısır ve Ürdün gibi komşu ülkeler de yerleşimlerin bölgesel istikrarı tehdit ettiğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin uzun süredir Filistin davasına verdiği destek çerçevesinde değerlendirildiğinde, Almanya'nın tutumu Ankara'da hayal kırıklığı yaratabilir. Türkiye, İsrail'in yerleşim politikalarına karşı en sert tepki gösteren ülkelerden biri olarak, AB'den daha somut adımlar beklemektedir. Almanya'nın ticaret yasağına yanaşmaması, Türkiye'nin Filistin yanlısı söylemini uluslararası platformlarda daha da güçlendirmesine neden olabilir. Ayrıca, Türkiye'nin bölgede artan nüfuzu ve Filistin Yönetimi ile yakın ilişkileri göz önüne alındığında, bu tutum farkı, Ankara'nın AB'yi 'çifte standart'la suçlamasına zemin hazırlayabilir. Öte yandan, Türkiye-İsrail ilişkilerinde son dönemde yaşanan yumuşama, bu konuda iki ülke arasında doğrudan bir gerginlik yaratmasa da, Türkiye'nin kamuoyu önünde Filistin davasını savunma konusundaki kararlılığını etkilemeyecektir.
