ABD'de Trump yönetiminin kritik iklim verilerini değiştirebileceği yönündeki endişeler artarken, dünya genelinde bilim insanları milyonlarca veri setini Almanya'daki güvenli depolara taşımaya hazırlanıyor. Birleşmiş Milletler'in bir sonraki iklim değerlendirme raporu için çalışmalar başlarken, araştırmacılar ABD'nin hayati önem taşıyan iklim verilerinin güvenliği konusunda alarm veriyor. Bilim camiası, bu verilerin yok olma veya tahrif edilme riskine karşı adeta bir "Nuh'un Gemisi" inşa ediyor.
Gelişmenin Arka Planı: Veri Göçü Neden Gündemde?
Donald Trump'ın başkanlığı döneminde iklim bilimine yönelik tutum, bilim insanlarını uzun süredir tedirgin ediyordu. Trump yönetimi, iklim değişikliğini sık sık bir "aldatmaca" olarak nitelendirdi ve çeşitli çevre düzenlemelerini geri çekti. Ancak bu kez endişeler daha somut: Kritik iklim verilerinin silinmesi, değiştirilmesi veya erişimin kısıtlanması ihtimali. Özellikle NASA, NOAA (Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi) ve diğer federal kurumlar tarafından toplanan on yıllara dayanan uydu gözlemleri, sıcaklık kayıtları, buzul ölçümleri ve deniz seviyesi verileri, küresel iklim modellerinin temelini oluşturuyor. Bu veriler olmadan, iklim değişikliğinin hızı ve etkileri hakkında doğru tahminler yapmak neredeyse imkansız hale gelir.
Bilim insanları, verilerin kaybolması durumunda yıllarca süren araştırmaların boşa gideceğini ve küresel iklim politikalarının temelsiz kalacağını belirtiyor. Bu nedenle, ABD'deki araştırma kurumlarından toplanan verilerin kopyalarının Almanya'da kurulacak özel veri merkezlerine aktarılması planlanıyor. Proje kapsamında, özellikle Potsdam İklim Etkileri Araştırma Enstitüsü (PIK) ve Alman İklim Hesaplama Merkezi (DKRZ) gibi kurumların altyapısı kullanılacak. Aktarım işleminin milyonlarca gigabayt veriyi kapsayacağı ve aylar sürebileceği ifade ediliyor.
Bu girişim, ilk kez 2017'de Trump'ın ilk döneminde gündeme gelmişti. O dönemde de bilim insanları, verilerin korunması için benzer bir çaba başlatmış, ancak veri transferi sınırlı kalmıştı. Şimdi ise ikinci Trump dönemiyle birlikte endişeler daha da arttı ve hazırlıklar hızlandırıldı. Avrupa Birliği'nin de projeye dolaylı destek verdiği, ancak resmi bir açıklama yapılmadığı belirtiliyor.
Küresel Boyut: İklim Biliminde Güven Krizi
ABD, küresel iklim araştırmalarının en büyük veri sağlayıcılarından biri konumunda. NASA'nın uyduları, NOAA'nın okyanus ve atmosfer ölçümleri, ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu'nun (USGS) yer gözlemleri, dünya çapındaki bilimsel çalışmaların temel taşlarını oluşturuyor. Bu verilerin Almanya'ya taşınması, sadece ABD'deki bilimsel özgürlük endişelerinin değil, aynı zamanda küresel iklim diplomasisindeki güven krizinin de bir göstergesi.
Bilim insanları, verilerin paylaşılmasının uluslararası işbirliği açısından hayati olduğunu vurguluyor. Ancak Trump yönetiminin, Paris Anlaşması'ndan çekilme ve çevre koruma kurumlarını zayıflatma yönündeki adımları, bu işbirliğini sekteye uğratabilir. Almanya'nın ev sahipliği yapacağı veri deposu, sadece bir yedekleme merkezi olmanın ötesinde, iklim biliminin siyasi müdahalelerden bağımsız kalması için bir sigorta işlevi görecek. Avrupa'da bazı çevreler, bu adımı "iklim verisi için sığınak" olarak nitelendiriyor.
Öte yandan, veri transferi teknik ve hukuki zorluklar barındırıyor. ABD yasaları, bazı federal verilerin ülke dışına çıkarılmasını kısıtlayabilir. Ayrıca, verilerin telif hakları ve kullanım izinleri konusunda belirsizlikler var. Bilim insanları, bu engelleri aşmak için açık kaynaklı veri setlerine öncelik veriyor ve gönüllü kuruluşlarla işbirliği yapıyor. Örneğin, "Veri Kurtarma" (Data Rescue) hareketi kapsamında binlerce gönüllü, eski verileri dijitalleştirmek için çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Akdeniz havzasında iklim değişikliğinden en fazla etkilenecek ülkeler arasında yer alıyor. Sıcaklık artışı, kuraklık ve deniz seviyesi yükselmesi gibi risklerle karşı karşıya olan Türkiye için ABD iklim verilerinin güvenliği doğrudan önem taşıyor. Bu veriler, Türk bilim insanlarının iklim modellerinde ve tarım, su yönetimi, afet planlaması gibi stratejik alanlarda kullandığı temel girdileri sağlıyor. Verilerin Almanya'ya taşınması, Türkiye için bir erişim garantisi oluşturabilir; zira Almanya ile bilimsel işbirliği ve veri paylaşımı mevcut. Ayrıca, bu gelişme, Türkiye'nin kendi iklim verisi altyapısını güçlendirmesi ve uluslararası veri ağlarına daha fazla entegre olması gerektiğini gösteriyor. İklim diplomasisinde aktif rol alan Türkiye, bu tür girişimleri destekleyerek bölgesel liderliğini pekiştirebilir.
