Addis Ababa — Etiyopya, yıllardır süren ormansızlaşmanın yol açtığı sel ve kuraklık felaketleriyle mücadele etmek için dünyanın en iddialı ağaçlandırma kampanyalarından birini başlattı. Ülke, 50 milyar fidan dikmeyi hedefleyerek orman örtüsünü yeniden tesis etmeyi amaçlıyor. Ancak uzmanlar, dikilen fidanların hayatta kalma oranının düşük olabileceği uyarısında bulunuyor.
Ormansızlaşma ve İklim Krizinin Pençesinde
Etiyopya, Afrika'nın en hızlı nüfus artışına sahip ülkelerinden biri. Artan nüfusun yakacak odun ve tarım arazisi ihtiyacı, ülkenin ormanlarını ciddi şekilde tahrip etti. 20. yüzyılın başında topraklarının yaklaşık %40'ı ormanlarla kaplıyken, bugün bu oran %4'ün altına düştü. Ormansızlaşma, toprak erozyonunu artırdı, su kaynaklarını azalttı ve iklim değişikliğinin etkilerini şiddetlendirdi. Son yıllarda ülke, şiddetli kuraklıklar ve ani sellerle boğuşuyor. 2020'deki sel felaketleri yüz binlerce kişiyi yerinden etti, tarım arazilerini sular altında bıraktı.
Hükümet, bu kısır döngüyü kırmak için 2019'da "Yeşil Miras" adlı bir girişim başlattı. Kampanya kapsamında bir günde 350 milyon fidan dikilerek dünya rekoru kırıldı. O tarihten bu yana toplamda 50 milyar fidanın toprakla buluşturulduğu açıklandı. Proje, devlet destekli olmasının yanı sıra uluslararası bağışçılardan da fon alıyor. Dünya Bankası ve Afrika Kalkınma Bankası, projeye mali destek sağlayan kurumlar arasında.
Ancak bağımsız gözlemciler, dikilen fidanların ne kadarının hayatta kaldığına dair net veri bulunmadığını belirtiyor. Uydu görüntüleri, bazı bölgelerde ağaçlandırma çalışmalarının görünür bir etki yaratmadığını gösteriyor. Uzmanlar, fidan dikiminin tek başına yeterli olmadığını, dikilen ağaçların bakımı, sulanması ve yerel halkın sürece dahil edilmesi gerektiğini vurguluyor.
Uzmanlar: Fidanların Hayatta Kalması Şüpheli
Addis Ababa Üniversitesi'nden orman mühendisi Dr. Alemayehu Wassie, "Fidan dikmek kolay, ancak onları yaşatmak zor" diyor. Wassie'ye göre, yanlış tür seçimi, dikim zamanlaması ve bakım eksikliği nedeniyle fidanların büyük bir kısmı ilk yıl içinde kuruyor. Ayrıca, yerel toplulukların projeye yeterince dahil edilmemesi, ağaçların korunmasını zorlaştırıyor. Bazı bölgelerde dikilen fidanlar, otlatma veya yakacak odun toplama sırasında zarar görüyor.
Öte yandan, hükümet yetkilileri, kampanyanın sadece ağaç dikmekle sınırlı olmadığını, aynı zamanda istihdam yarattığını ve çevre bilincini artırdığını savunuyor. Tarım Bakanlığı'na göre, proje kapsamında 1 milyondan fazla kişiye geçici iş imkânı sağlandı. Ayrıca, okullarda ve mahallelerde düzenlenen etkinliklerle toplumun her kesimi seferber edildi.
Uluslararası iklim uzmanları, Etiyopya'nın çabasını takdir etmekle birlikte, benzer projelerin dünya genelinde karışık sonuçlar verdiğini hatırlatıyor. Örneğin, Hindistan'da 2019'da başlatılan bir ağaçlandırma kampanyasında dikilen fidanların sadece %30'u hayatta kaldı. Türkiye'de de 2019'da "Geleceğe Nefes" kampanyasıyla 11 milyon fidan dikilmiş, ancak kuraklık nedeniyle önemli kayıplar yaşanmıştı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Etiyopya'nın ağaçlandırma hamlesi, Afrika Boynuzu'nda iklim değişikliğine uyum çabalarının bir parçası. Bölge, son 40 yılda ortalama sıcaklıkların 1°C artmasıyla kuraklık ve sel arasında gidip geliyor. Etiyopya, 2030'a kadar sera gazı emisyonlarını azaltma ve iklim direncini artırma taahhüdünde bulundu. Ancak ülkenin ekonomik zorlukları ve siyasi istikrarsızlığı, bu hedeflere ulaşmayı güçleştiriyor.
Küresel ölçekte, orman restorasyonu iklim kriziyle mücadelede kilit rol oynuyor. Birleşmiş Milletler, 2021-2030'u "Ekosistem Restorasyonu On Yılı" ilan etti. Bonn Challenge gibi uluslararası girişimler, 350 milyon hektar bozuk araziyi restore etmeyi amaçlıyor. Etiyopya, bu hedeflere ulaşmada öncü ülkelerden biri olarak görülüyor. Ancak başarı, dikilen fidanların hayatta kalmasına ve ormanların sürdürülebilir şekilde yönetilmesine bağlı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Etiyopya'nın ağaçlandırma seferberliği, Türkiye'nin iklim diplomasisi ve Afrika açılımı açısından önemli bir fırsat sunuyor. Türkiye, son yıllarda Afrika Boynuzu'nda etkinliğini artırıyor; Somali'de askeri üs, Sudan'da tarım yatırımları bulunuyor. Etiyopya ile ticari ilişkiler her geçen gün güçleniyor. Türk firmaları, altyapı ve enerji projelerinde yer alabilir. Ayrıca, Türkiye'nin kendi ağaçlandırma deneyimi (Geleceğe Nefes) ve uzmanlığı, Etiyopya'ya teknik destek olarak sunulabilir. Bu, hem iklim krizine katkı hem de bölgesel nüfuz açısından değerlendirilebilir.
