Çin merkezli e-ticaret devi Alibaba, ABD Savunma Bakanlığı'na (Pentagon) karşı dava açtı. Alibaba Group Holding Ltd., Pazartesi günü Washington DC Bölge Mahkemesi’nde yaptığı başvuruda, Pentagon’un şirketi 'Çin askeri şirketi' olarak sınıflandıran listeye eklemesinin 'fiili ve hukuki hiçbir dayanağı olmadığını' belirtti. Şirket, bu etiketin itibarına zarar verdiğini ve ABD’li iş ortaklarıyla ilişkilerini olumsuz etkilediğini öne sürüyor. Dava, ABD ile Çin arasında artan ticari ve teknolojik gerilimlerin yeni bir cephesi olarak görülüyor.
Gelişmenin arka planı
Pentagon, Ocak 2021’de yayımladığı bir listeyle Alibaba, Tencent, Huawei gibi Çinli teknoloji devlerini 'Çin askeri şirketi' olarak tanımlamıştı. Ancak Alibaba, dava dilekçesinde Çin ordusuyla herhangi bir bağının bulunmadığını, ürün veya hizmet sağlamadığını vurguladı. Şirket, listenin ABD Kongresi tarafından 1999 yılında kabul edilen bir yasaya dayandığını, ancak bu yasanın Çin ordusuyla işbirliği yapan şirketleri hedef aldığını, Alibaba'nın ise bu kapsamda değerlendirilemeyeceğini savunuyor.
Alibaba, listenin ayrıca ABD’li yatırımcılar ve ortaklar üzerinde caydırıcı etki yarattığını, şirketin New York Borsası’ndaki hisse performansını olumsuz etkilediğini iddia ediyor. Dava, Pentagon'un listeyi kaldırmasını veya en azından Alibaba’yı listeden çıkarmasını talep ediyor. Pentagon ise şu ana kadar konuyla ilgili resmi bir açıklama yapmadı.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu dava, ABD ile Çin arasında ticaret, teknoloji ve askeri alanlarda süregelen rekabetin bir yansıması. Washington, son yıllarda Çinli teknoloji firmalarına yönelik kısıtlamaları artırdı. Huawei’nin 5G teknolojisine getirilen yasaklar, TikTok ve WeChat’e yönelik tehditler ve çip ihracatına getirilen sınırlamalar, bu gerilimin örnekleri arasında. Alibaba’nın davası, özel sektör şirketlerinin bu jeopolitik mücadelede nasıl hedef haline geldiğini gösteriyor.
Analistler, davanın sonucunun diğer Çinli şirketler için de emsal teşkil edebileceğini belirtiyor. Eğer mahkeme Alibaba lehine karar verirse, listedeki diğer firmalar da benzer başvurular yapabilir. Aksi takdirde, bu tür sınıflandırmaların daha da yaygınlaşması beklenebilir. Öte yandan, ABD'de yeni yönetimin ticaret politikaları bu tür davaların seyrini etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Alibaba davası, küresel ticarette artan jeopolitik risklerin bir göstergesidir. Türkiye, ABD ve Çin arasındaki bu gerilimde dengeli bir konum izlemeye çalışsa da, bu tür davaların yarattığı belirsizlik, Türk şirketlerinin uluslararası ticaretini dolaylı olarak etkileyebilir. Özellikle Çin'le artan ticaret hacmi düşünüldüğünde, Ankara'nın bu tür yaptırım ve etiketlemelere karşı diplomatik ve hukuki önlemler geliştirmesi gündeme gelebilir. Ayrıca bu dava, Türkiye'nin yabancı yatırımları çekme çabaları açısından, uluslararası hukukun ve ticari itibarın önemini bir kez daha hatırlatmaktadır.
