Mısır, Eritre, Somali ve Sudan liderleri, Etiyopya'da devam eden çatışmaların bölgesel istikrarı tehdit etmesi üzerine ortak bir bildiri yayımlayarak, Sudan'daki iç savaşın sona erdirilmesi için acil diyalog çağrısında bulundu. Başkentler arasında yapılan istişareler sonucu yayımlanan bildiri, Afrika Boynuzu ve Nil Havzası'nda artan gerilime karşı ortak bir diplomatik girişim olarak dikkat çekiyor.
Gelişmenin Arka Planı
Etiyopya'da 2020'de başlayan Tigray çatışması, 2022'deki ateşkes anlaşmasına rağmen ülkenin kuzeyinde ve batısında istikrarsızlığın sürmesine neden oldu. Son haftalarda Amhara ve Oromia bölgelerinde yeniden alevlenen çatışmalar, yüz binlerce insanın yerinden edilmesine yol açtı. Etiyopya hükümeti, federal güçlere karşı silahlı grupların direnişini kırmak için askeri operasyonlarını yoğunlaştırdı. Bu durum, komşu ülkelerde güvenlik endişelerini artırdı.
Sudan'da ise Nisan 2023'te patlak veren iç savaş, Hartum merkezli hükümet ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında şiddetli çatışmalara sahne oluyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, savaşta 15 binden fazla kişi hayatını kaybetti, 8 milyondan fazla insan yerinden edildi. Mısır ve Eritre, Sudan'daki istikrarsızlığın kendi sınırlarına sıçramasından endişe ederken, Somali de Kızıldeniz'deki güvenlik dengelerinin bozulmasından kaygılı.
Ortak bildiride imzası bulunan liderler, Etiyopya'daki çatışmaların durdurulması ve Sudan'da kapsayıcı bir diyalog sürecinin başlatılması için çağrı yaptı. Bildiride, "Bölgesel istikrarın korunması ve insani krizlerin önlenmesi için tüm tarafları sorumlu davranmaya davet ediyoruz" ifadeleri yer aldı. Liderler ayrıca, Afrika Birliği ve Birleşmiş Milletler'in arabuluculuk çabalarına destek verileceğini belirtti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Afrika Boynuzu, jeopolitik açıdan büyük güçlerin rekabet alanı haline gelmiş durumda. ABD, Çin, Rusya ve Körfez ülkeleri bölgede nüfuz mücadelesi yürütüyor. Etiyopya, Mısır ve Sudan arasındaki Nil suyu anlaşmazlığı da gerilimi artıran bir diğer faktör. Mısır, Etiyopya'nın Büyük Etiyopya Rönesans Barajı'nı doldurmasının Nil su akışını azaltacağını savunuyor. Bu anlaşmazlık, bölgesel işbirliğini zorlaştırıyor.
Son dönemde Eritre, Somali ve Sudan liderlerinin bir araya gelmesi, Etiyopya'ya karşı ortak bir cephe oluşturma çabası olarak yorumlanıyor. Eritre, Etiyopya ile 1998-2000 yılları arasında savaşmış ve ilişkiler 2018'de normalleşmiş olsa da son dönemde tekrar gerginleşti. Somali ise Etiyopya'nın Somaliland ile imzaladığı deniz erişim anlaşmasını protesto ediyor. Sudan, Mısır ile birlikte baraj konusunda Etiyopya'ya karşı ortak hareket ediyor.
Bölgesel uzmanlar, bu ortak bildirinin bağlayıcılığı olmadığını ancak diplomatik bir mesaj olduğunu belirtiyor. Afrika Birliği'nin etkisiz kalması, bölgesel aktörlerin kendi inisiyatiflerini almasına yol açıyor. Analistler, Etiyopya'nın artan izolasyonunun iç savaşı daha da kötüleştirebileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika Boynuzu'nda stratejik çıkarları olan bir aktör. Etiyopya ile ekonomik ve askeri işbirliği bulunuyor; Türk firmaları ülkede altyapı projeleri yürütüyor. Sudan'da ise Türkiye'nin tarihsel bağları ve yatırımları var. Bölgedeki istikrarsızlık, Türkiye'nin Kızıldeniz'deki ticaret yollarını ve enerji güvenliğini tehdit ediyor. Ayrıca, artan insani kriz Türkiye'ye yönelik göç baskısını artırabilir. Türkiye'nin Afrika Birliği ve BM nezdinde barış çabalarına destek vermesi, bölgesel itibarını güçlendirebilir. Ancak, Etiyopya ile Somali arasındaki gerilimde denge gözetmesi gerekiyor.
