Afganistan’da Taliban yönetimi, devlet memurlarına yönelik akıllı telefon kullanımını ülke genelinde yasaklayan bir kararname yayımladı. Askeri mahkeme tarafından duyurulan karar, 25 Haziran 2024 tarihli olup, Reuters haber ajansı tarafından görülen bir belgeye dayanıyor. Karar, memurların kişisel veya resmi işler için akıllı telefon kullanmalarını engelliyor. Bu adım, insan hakları savunucuları tarafından bilgiye erişimi daha da kısıtlayacağı gerekçesiyle eleştiriliyor.
Gelişmenin arka planı
Taliban’ın bu kararı, Ağustos 2021’de iktidara gelmesinden bu yana uyguladığı katı sosyal ve idari kontrollerin bir parçası. Özellikle kadınların eğitim ve çalışma hayatından dışlanması gibi politikalarla uluslararası toplumun tepkisini çeken yönetim, şimdi de devlet dairelerinde teknoloji kullanımını sınırlandırıyor. Yasak kapsamında, memurların akıllı telefonlarını iş yerlerine getirmeleri ve kullanmaları yasaklanırken, bu kurala uymayanlar için disiplin cezaları öngörülüyor. Afganistan’da henüz resmi bir internet sansürü veya büyük çapta telekomünikasyon kısıtlaması olmamakla birlikte, bu adım devlet içi iletişimin tamamen denetlenmesini amaçlıyor gibi görünüyor. Taliban sözcüleri, kararın “güvenlik ve verimlilik” amacı taşıdığını iddia ederken, kullanıcılar arasında endişe yarattı.
Geçmişte Taliban, cep telefonu kullanımına ilişkin çeşitli kısıtlamalar getirmişti. 1996-2001 arasındaki ilk iktidar döneminde, teknolojiye şüpheyle yaklaşan yönetim, 2021 sonrasında ise akıllı telefonların yaygınlaşmasına karşı daha pragmatik bir tavır sergiliyordu. Ancak son karar, devlet aygıtı içinde dahi teknoloji kullanımına karşı sert bir tutum sergilendiğini gösteriyor. Bu durum, özellikle genç nüfus arasında yaygın olan akıllı telefon kullanımının devlet hizmetlerinde darbe almasına neden olabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Taliban’ın bu hamlesi, uluslararası toplum nezdinde zaten meşruiyet sorunu yaşayan yönetimin, modern dünyayla bağlarını daha da zayıflatma riski taşıyor. Birçok ülke, Taliban’ı tanımazken, insan hakları ihlalleri nedeniyle yaptırım uyguluyor. Bu yasak, Afganistan’ın dijital altyapısını ve bilgi akışını olumsuz etkileyerek yabancı yatırımcıları ve yardım kuruluşlarını caydırabilir. Öte yandan, bölgedeki diğer otoriter rejimlerin benzer kısıtlamaları uyguladığı görülüyor; İran ve Çin gibi ülkelerde devlet memurlarının belirli uygulamaları kullanması yasaklanmış durumda. Ancak Afganistan’daki bu yasak, Taliban’ın yönetim anlayışının bir yansıması olarak daha geniş bir özgürlük kısıtlamasının parçası.
Küresel çapta, bu tür yasakların dijital haklar ve ifade özgürlüğü bağlamında tartışılması bekleniyor. Afganistan’da medya ve sivil toplum örgütleri, yasağın uygulanması durumunda haberleşme kanallarının daralacağını ve yolsuzlukların artabileceğini savunuyor. Ayrıca, bu karar, Taliban’ın teknoloji politikaları konusunda net bir stratejisinin olmadığını gösteriyor; zira bir yanda akıllı telefon kullanımı yasaklanırken, diğer yanda kripto para gibi dijital araçlara ilgi duyulduğu biliniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Afganistan’da Taliban’ın getirdiği akıllı telefon yasağı, Türkiye’nin Afganistan politikasını doğrudan etkilemese de, bölgesel istikrar açısından dolaylı sonuçlar doğurabilir. Türkiye, Afganistan’da insani yardım ve diplomatik temaslarını sürdürürken, Taliban’ın aşırı uygulamaları, ülkenin uluslararası topluma entegrasyonunu zorlaştırmakta ve uzun vadede Türkiye’nin ev sahipliği yaptığı diplomatik süreçleri sekteye uğratabilir. Ayrıca, bu tür kısıtlamalar, Afganistan’daki ekonomik krizi derinleştirerek, göç hareketlerini tetikleyebilir. Türkiye, düzensiz göçle mücadelede Afganistan’ın istikrarına önem verdiğinden, bu yasağın bölgesel güvenlik üzerindeki etkileri yakından izlenmelidir.
