Taliban'ın Afganistan'da yönetimi devralmasının üzerinden beş yıl geçti. Bu süre zarfında ülkede kadınların kamusal yaşamdan silinmesi, uluslararası toplumun en çok eleştirdiği konuların başında geliyor. Taliban hükümetinin uygulamaya koyduğu kısıtlamalar nedeniyle kadınlar; parklar, spor salonları ve hamamlar gibi kamuya açık alanlara giremiyor, çoğu işten çıkarılıyor ve 12 yaşını geçen kız çocukları okula gönderilmiyor. France 24 muhabiri Peter O'Brien, bu durumun kadınlar üzerindeki yıkıcı etkilerini bağımsız Afgan kadın aktivistlerle konuştuğu özel bir raporda gözler önüne serdi.
Taliban'ın Kadınlara Yönelik Kısıtlamaları Giderek Artıyor
Taliban'ın Ağustos 2021'de Kabil'i ele geçirmesinin ardından, önceki yönetimdeki birçok kadın kamu görevlisi işten çıkarıldı. Ancak kısıtlamalar zamanla daha da derinleşti. 2022 yılında kız çocuklarının ortaokul ve lise eğitimine devam etmesi yasaklandı. 2023'te ise kadınların üniversitelere gitmesi ve sivil toplum kuruluşlarında (STK) çalışması engellendi. Son olarak 2024'te kadınların seslerinin 'ahlaki ihlal' sayılacağı gerekçesiyle toplum içinde konuşmalarını bile kısıtlayan yasalar yürürlüğe girdi.
Taliban hükümetinin 'Erdem ve Ahlakı Teşvik Bakanlığı' tarafından uygulanan bu kurallar, kadınları evlerine hapsederek toplumsal hayattan tamamen izole etmeyi hedefliyor. Kadınların parklara, eğlence merkezlerine ve hatta bazı pazarlara girmesi yasaklanırken, çalışma izni olan kadınların büyük çoğunluğu sağlık ve eğitim sektöründeki işlerini de kaybetti.
Uluslararası Toplumdan Tepkiler ve Afgan Kadınların Mücadelesi
Birleşmiş Milletler (BM) ve insan hakları örgütleri, Taliban'ın kadınlara yönelik uygulamalarını 'cinsiyet ayrımcılığı' olarak nitelendiriyor ve 'kadınlara karşı sistematik bir soykırım' olarak tanımlıyor. Ancak Taliban yönetimi, bu eleştirileri 'İslami değerlere ve Afgan kültürüne aykırı' olduğu gerekçesiyle reddediyor. Buna rağmen, Afgan kadınları ve kız çocukları, yasaklara rağmen eğitim ve çalışma hakları için mücadele etmeye devam ediyor. Başta başkent Kabil olmak üzere birçok kentte kadınlar, gizli eğitim programları ve evde toplanma gibi yöntemlerle dayanışma gösteriyor.
Peter O'Brien'ın görüştüğü aktivistler, uluslararası toplumun Taliban'ı tanımak yerine yaptırımları artırmasını ve Afgan kadınlarının sesini duyurmasını istiyor. Ancak uzmanlar, Taliban'ın bu politikalardan geri adım atmasının yakın zamanda beklenmediğini, bu durumun Afganistan'ın geleceğini tehdit ettiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Afganistan'daki insan hakları ihlalleri, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu bölge ülkelerini yakından ilgilendiriyor. Türkiye, Afganistan'da istikrarın sağlanması ve insani krizlerin önlenmesi için çaba gösteren ülkeler arasında yer alıyor. Ancak Taliban'ın kadınlara yönelik uygulamaları, Türkiye'nin Afganistan politikasında denge kurmasını zorlaştırıyor. Ankara, bir yandan Taliban hükümetiyle diyalog kanallarını açık tutarken, diğer yandan kadın hakları konusundaki uluslararası baskılara kayıtsız kalamıyor. Ayrıca, Türkiye'deki Afgan göçmenlerin durumu da bu politikadan etkileniyor. Türkiye'nin, Afgan kadınlarına yönelik eğitim ve meslek edindirme programlarıyla destek olması, bölgesel istikrar açısından önem taşıyor.
