Afganistan'ın batısındaki Herat kentinde, Taliban güçlerinin kadınlara yönelik başörtüsü uygulamalarına karşı düzenlenen nadir sokak protestosu kanlı bitti. Taliban militanları, kalabalığa ateş açarak en az 2 kişinin ölümüne, çok sayıda kişinin yaralanmasına yol açtı. Protesto, Taliban'ın kadınları başörtüsü kurallarına uymadıkları gerekçesiyle gözaltına alması ve bu sırada kötü muamelede bulunması üzerine başladı. Olay, Afganistan'da Ağustos 2021'den bu yana kadın hakları konusunda en büyük kitlesel tepkilerden biri olarak kayıtlara geçti.
Protestonun arka planı ve gelişmeler
Taliban yönetimi, iktidara geldiği günden bu yana kadınlara yönelik katı kısıtlamalar getirdi. Kız çocuklarının ortaokul ve lise eğitimi yasaklanırken, kadınların kamuya açık alanlarda tam vücutlarını örten bir kıyafet giymesi zorunlu hale getirildi. Son olarak, başörtüsünü tam olarak takmayan kadınların gözaltına alınması ve bu sırada fiziksel tacize maruz kalması, Herat'ta öfkeye yol açtı. Yaklaşık 300 kişinin katıldığı protestoda, göstericiler 'Kadınlara özgürlük' sloganları attı. Taliban güçleri önce havaya ateş açarak kalabalığı dağıtmaya çalıştı, ardından doğrudan kalabalığa ateş açtı. Olayda ölenlerin kimlikleri henüz açıklanmazken, yaralıların hastaneye kaldırıldığı bildirildi. Taliban sözcüsü, protestocuların 'yasadışı bir toplantı' düzenlediğini ve güvenlik güçlerinin 'müdahale etmek zorunda kaldığını' savundu.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu olay, uluslararası toplumun Taliban yönetimine yönelik eleştirilerini yeniden alevlendirdi. Birleşmiş Milletler, Taliban'ı kadın hakları ihlalleri konusunda defalarca uyarmış, ancak herhangi bir yaptırım uygulanmamıştı. Komşu ülkeler Pakistan ve İran, Taliban'ı tanımamakla birlikte Afganistan'daki istikrarın kendi güvenlikleri açısından önemli olduğunu belirtiyor. Batılı ülkeler ise Taliban'ın kadın hakları konusunda geri adım atmaması halinde insani yardımı kesme tehdidinde bulunuyor. Herat'taki çatışma, Taliban'ın içinde de farklı seslerin yükselmesine neden olabilir; zira bazı Taliban üyeleri, kadınlara yönelik bu kadar sert önlemlerin uluslararası meşruiyeti daha da zedelediğini düşünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afganistan'da istikrar ve insani yardım konularında aktif bir rol üstleniyor. Herat'taki olay, Taliban yönetiminin kırılganlığını ve kadın hakları konusundaki katı tutumunun bölgesel istikrarsızlığı körükleyebileceğini gösteriyor. Türkiye, Afganistan'daki diplomatik varlığı ve insani yardım misyonlarıyla, Taliban'ın daha ılımlı bir politika izlemesi için baskı yapabilecek ülkeler arasında. Bu tür çatışmalar, Türkiye'nin bölgedeki nüfuzunu kullanarak arabuluculuk yapma fırsatı sunsa da, aynı zamanda Afganistan'daki güvenlik durumunun kötüleşmesi Türk sivil toplum kuruluşlarının çalışmalarını zorlaştırabilir. Ayrıca, Taliban'ın kadın hakları ihlalleri, Türk kamuoyunda da hassasiyetle takip edilen bir konu olarak öne çıkıyor.
