Afganistan'ın batısındaki Herat kentinde, Taliban yönetimine bağlı güçlerin, kadınların kıyafetlerine yönelik katı kuralları ihlal ettiği gerekçesiyle gözaltılar yaptığı bildirildi. Görgü tanıklarının ifadelerine göre, son günlerde kentin birçok noktasında kadınlar, 'uygun olmayan' giyim tarzları nedeniyle durdurularak gözaltına alındı. Bu durum, Ağustos 2021'de yeniden iktidara gelen Taliban'ın kadın haklarına yönelik baskıcı politikalarının bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Kıyafet Kurallarının Arka Planı
Taliban yönetimi, kadınların evden çıktıklarında vücutlarını tamamen örtmelerini zorunlu kılıyor. Bu kural kapsamında, kadınların genellikle bol bir abaya elbise, Müslüman başörtüsü ve yüz örtüsü takmaları bekleniyor. Ancak uygulama şekli ve denetimler bölgeden bölgeye farklılık gösteriyor. Herat'taki son gözaltılar, Taliban'ın kadın giyimine ilişkin kuralları daha sıkı bir şekilde uygulama kararlılığını ortaya koyuyor. Görgü tanıkları, kadınların sokakta rastgele durdurulduğunu, kıyafetlerinin kontrol edildiğini ve 'uygun görülmeyen' giysiler giyenlerin araçlara bindirilerek götürüldüğünü aktarıyor. Taliban sözcüleri ise henüz bu olaylarla ilgili resmi bir açıklama yapmadı.
Taliban'ın 2021'de iktidara gelmesinden bu yana kadın hakları konusunda ciddi endişeler bulunuyor. Yönetim, kız çocuklarının ortaokul ve lise eğitimini yasaklamış, kadınların kamu sektöründe çalışmasını büyük ölçüde kısıtlamış ve park gibi kamusal alanlara girişlerini engellemiştir. Kıyafet kuralları ise bu baskıcı politikaların en görünür unsurlarından birini oluşturuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Afganistan'daki kadın hakları ihlalleri, uluslararası toplumun Taliban yönetimine yönelik tepkilerini şekillendiren temel konulardan biri olmaya devam ediyor. Herat'taki son gözaltılar, BM ve insan hakları örgütlerinin dikkatini yeniden bu bölgeye çekti. Bazı Batılı ülkeler, Taliban'ın kadınlara yönelik uygulamalarını 'apartheid benzeri' olarak nitelendiriyor ve yönetimi tanımamakta ısrar ediyor. Komşu ülkeler Pakistan, İran ve Orta Asya cumhuriyetleri ise Taliban yönetimiyle ekonomik ve güvenlik odaklı ilişkilerini sürdürürken, insan hakları konusunda daha temkinli bir yaklaşım benimsiyor. Bu durum, Afganistan'da insan hakları ve kadın özgürlükleri konusunda uluslararası bir fikir birliği oluşmasını zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afganistan'daki gelişmeleri yakından takip etmektedir. Türkiye, Taliban yönetimini resmen tanımamakla birlikte, Kabil'deki büyükelçiliğini açık tutarak diplomatik ilişkilerini sürdürmektedir. Herat'taki kadınlara yönelik kıyafet baskısı, Türkiye'nin insan hakları ve kadın hakları konusundaki hassasiyetiyle örtüşmemektedir. Bu tür uygulamalar, Türkiye'nin Afganistan'daki istikrar ve kalkınma çabalarını zora sokabileceği gibi, bölgeden Türkiye'ye yönelik göç dalgalarını da tetikleyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin NATO müttefikleriyle Afganistan politikası konusunda ortak bir duruş sergilemesi beklenir. Herat'taki bu gelişme, Türkiye'nin Afganistan'da kadın haklarını savunma yönündeki diplomatik girişimlerine ivme kazandırabilir.
