Malezya'nın Sarawak eyaletine bağlı Serian bölgesindeki 108 okulun tamamı, Endonezya'daki orman yangınlarından kaynaklanan yoğun duman nedeniyle tatil edildi. Yetkililer, hava kalitesinin tehlikeli seviyelere ulaşması üzerine eğitime ara verirken, bölgede acil durum önlemleri ve bulut tohumlama çalışmalarının sağladığı geçici rahatlamanın ardından krizin yeniden alevlendiği bildirildi. Uzmanlar, muson rüzgarları yön değiştirene kadar dumanın ülke genelinde etkili olmaya devam edebileceği uyarısında bulunuyor.
Duman Krizi: Okullar Açılıp Kapanıyor
Malezya'da eğitim sistemi, tekrarlayan duman krizi nedeniyle kaos yaşıyor. Serian'daki okulların tamamının kapatılması, ülke genelinde benzer kararların alınabileceğinin sinyalini veriyor. Öğrenciler ve öğretmenler, "aç, kapat, yeniden aç" döngüsü içinde belirsizlikle mücadele ediyor. Eğitim yetkilileri, hava kalitesi endeksini sürekli izleyerek gerektiğinde uzaktan eğitime geçiş yapılabileceğini belirtiyor. Ancak kırsal bölgelerde internet altyapısının yetersizliği, uzaktan eğitimi zorlaştırıyor.
Duman, sadece eğitimi değil, günlük yaşamı da felç etmiş durumda. Sağlık Bakanlığı, solunum yolu rahatsızlıkları nedeniyle hastaneye başvuruların arttığını açıkladı. Halk, maske takmaya ve dışarı çıkmamaya özen gösteriyor. Devlet kurumları, açık hava etkinliklerini iptal etti; bazı işyerleri uzaktan çalışmaya geçti.
Hükümet, krize müdahale kapsamında bulut tohumlama operasyonlarını sürdürüyor. Ancak uzmanlar, bu yöntemin kalıcı bir çözüm olmadığını, sadece kısa süreli yağış sağlayarak dumanı geçici olarak dağıttığını vurguluyor. Malezya Meteoroloji Departmanı, muson rüzgarlarının yön değiştirmesiyle dumanın dağılacağını, ancak bunun için birkaç hafta daha gerektiğini tahmin ediyor.
Sınır Aşan Kirlilik ve Bölgesel İşbirliği
Malezya'daki duman sorunu, her yıl kurak mevsimde Endonezya'nın Sumatra ve Kalimantan adalarındaki orman yangınlarından kaynaklanıyor. Yangınların büyük bölümü, palm yağı plantasyonları için arazi açma amacıyla çıkarılıyor. Endonezya hükümeti, yangınları önlemek için çeşitli tedbirler alsa da, yerel çıkarlar ve ekonomik baskılar nedeniyle tam başarı sağlanamıyor.
1997'den bu yana Güneydoğu Asya'da tekrarlayan duman krizleri, bölgesel işbirliğini zorunlu kıldı. 2002'de imzalanan ASEAN Sınır Aşan Duman Kirliliği Anlaşması, üye ülkelerin yangınları önleme ve müdahale konusunda işbirliği yapmasını öngörüyor. Ancak Endonezya anlaşmayı henüz onaylamadı. Malezya ve Singapur, her yıl yaşanan bu sorunun çözümü için Endonezya'ya daha fazla baskı yapılması gerektiğini savunuyor.
Duman krizi, ekonomik kayıpları da beraberinde getiriyor. Turizm gelirleri düşüyor, tarım ürünleri zarar görüyor, iş gücü verimliliği azalıyor. Malezya'nın 2019'daki duman krizinde 1 milyar ringgitin üzerinde ekonomik kayıp yaşadığı tahmin ediliyor. Bu yıl da benzer bir tablo oluşabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Malezya'daki duman krizi, doğrudan Türkiye'yi etkilemese de, küresel iklim değişikliği ve sınır aşan çevre sorunlarına dikkat çekmesi bakımından önemli. Türkiye, son yıllarda orman yangınlarıyla mücadelede deneyim kazandı ve yangın söndürme uçaklarıyla uluslararası yardımda bulundu. Benzer bir krizin Türkiye'de yaşanması durumunda, bölgesel işbirliği mekanizmalarının güçlendirilmesi gerekecek. Ayrıca Türkiye, ASEAN ülkeleriyle ticari ilişkilerini geliştirirken, çevresel riskleri de göz önünde bulundurmalı. İklim değişikliğinin yol açtığı bu tür olaylar, Türkiye'nin yeşil mutabakat ve sürdürülebilir kalkınma politikalarını daha da önemli kılıyor.
