ABD'de bir federal yargıç, azot gazı kullanarak infaz yöntemini anayasaya aykırı bularak, Alabama eyaletinde bir mahkumun idam cezasının infazını durdurdu. Yargıç Emily Marks, daha önce infazın devam etmesine izin vermiş, ancak yeni bir değerlendirmede bu yöntemin "zalim ve olağandışı ceza" yasağını ihlal ettiğine hükmetti. İnfazın durdurulması, Amerika Birleşik Devletleri'nde ölüm cezası tartışmalarını yeniden alevlendirirken, insan hakları örgütleri kararı memnuniyetle karşıladı.
Azot gazı infazı: Arka plan ve hukuki süreç
Alabama eyaleti, 2018 yılında azot gazıyla infaz yöntemini yasallaştırmış, ancak bu yöntem hiçbir zaman uygulanmamıştı. Yargıç Marks, daha önceki kararında hiçbir infaz yönteminin tamamen acısız olamayacağını savunarak infazın devamına izin vermişti. Ancak savunma avukatları, azot gazının mahkumda boğulma hissi ve panik atak yaratabileceğini, bunun da anayasanın 8. Ek Maddesi'ne aykırı olduğunu ileri sürdü. Yargıç, yapılan itirazları değerlendirdikten sonra infazı durdurma kararı aldı. Eyalet yönetimi, karara itiraz edeceğini açıklarken, konu Yüksek Mahkeme'ye taşınabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'de ölüm cezası uygulamaları, eyaletten eyalete farklılık gösteriyor. Azot gazı, henüz hiçbir eyalette kullanılmamış bir yöntem olarak dikkat çekiyor. Uluslararası af örgütleri ve Birleşmiş Milletler, ölüm cezasının kaldırılması yönünde çağrılarını sürdürürken, bu karar infaz yöntemlerinin insan hakları standartlarına uygunluğu konusunda yeni bir tartışma başlattı. Avrupa Birliği, ölüm cezasına karşı net bir tutum sergilerken, ABD'deki bu tür kararlar küresel kamuoyunda yakından takip ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, 1984 yılından bu yana ölüm cezasını uygulamamakta ve 2004'te kaldırmıştır. ABD'deki bu karar, insan hakları standartları açısından önemli bir emsal teşkil etmektedir. Türkiye'nin AB üyelik sürecinde ölüm cezasının kaldırılması önemli bir kriter olarak değerlendirilmiş, ancak son yıllarda bazı siyasi çevrelerde idam cezasının yeniden gündeme getirilmesi tartışmaları yaşanmıştır. Bu karar, uluslararası hukukta infaz yöntemlerinin insan onuruna uygunluğu konusundaki hassasiyeti göstermesi bakımından Türkiye'deki tartışmalara da ışık tutmaktadır.
