20 Haziran Dünya Mülteciler Günü, her yıl olduğu gibi bu yıl da milyonlarca insanın zorla yerinden edilmesine dikkat çekmek için bir fırsat sunuyor. Ancak Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği'nin (UNHCR) verilerine göre, küresel yerinden edilme tarihin en yüksek seviyesine ulaşmış durumda: 117 milyondan fazla insan evlerini terk etmek zorunda kaldı. Bu krizin arkasındaki temel itici güç ise çoğu zaman göz ardı ediliyor: Amerikan militarizmi. ABD'nin Afganistan, Irak, Suriye, Yemen ve daha birçok ülkede yürüttüğü "sonsuz savaşlar", mülteci akınlarının başlıca nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Bu savaşlar bittiğinde bile, geride bıraktıkları yıkım ve istikrarsızlık, insanları yerinden etmeye devam ediyor.
Sonsuz Savaşların Bedeli: Milyonlarca Mülteci
ABD, 11 Eylül saldırılarının ardından başlattığı "teröre karşı savaş" kapsamında Afganistan ve Irak'ı işgal etti. Bu müdahaleler doğrudan milyonlarca insanın yerinden edilmesine yol açtı. Afganistan'da 20 yıl süren savaş, 5 milyondan fazla insanı mülteci durumuna düşürdü. Irak'ta ise 2003 işgali sonrası ülke içinde yerinden edilenlerin sayısı 3 milyonu aştı. Suriye'deki iç savaşın derinleşmesinde de ABD'nin bölgedeki varlığı ve politikaları etkili oldu. Bu çatışmalar, sadece doğrudan savaş mağdurları yaratmakla kalmadı, aynı zamanda ekonomik çöküş, altyapı tahribatı ve toplumsal travma ile milyonları göçe zorladı.
UNHCR'nin 2024 raporuna göre, dünya genelinde zorla yerinden edilen 117 milyon kişinin büyük bir kısmı, ABD'nin askeri müdahalede bulunduğu ülkelerden geliyor. Bu durum, savaşların "insani" gerekçelerle meşrulaştırılmasının ne kadar ironik olduğunu gözler önüne seriyor. Mülteci krizini konuşurken Amerikan militarizmini görmezden gelmek, sorunun temel nedenlerini gizlemek anlamına geliyor.
Küresel Mülteci Krizi ve Uluslararası Sorumluluk
Mülteci krizi yalnızca savaş bölgelerini değil, aynı zamanda komşu ülkeleri ve Avrupa'yı da etkiliyor. Türkiye, yaklaşık 3,6 milyon Suriyeli mülteciyle dünyada en fazla mülteci barındıran ülke konumunda. Lübnan, Ürdün ve Pakistan da büyük mülteci nüfuslarına ev sahipliği yapıyor. Ancak bu ülkeler, uluslararası toplumdan yeterli desteği alamıyor. ABD ve müttefiklerinin savaşları sonucu ortaya çıkan bu insani kriz, aynı zamanda küresel bir adalet sorununu da gündeme getiriyor: Savaşları başlatan ülkeler, sonuçlarına katlanmakta isteksiz davranıyor.
İklim değişikliği de yerinden edilmeyi hızlandıran bir faktör olarak öne çıkıyor. Ancak silahlı çatışmalar, mülteci krizinin en hızlı büyüyen nedeni olmaya devam ediyor. ABD'nin askeri harcamaları, dünya mülteci programlarına ayrılan bütçelerin katbekat üzerinde. Bu orantısızlık, savaşın insani yardıma tercih edildiğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD'nin savaşlarından en çok etkilenen ülkelerden biri olarak mülteci krizinin ön saflarında yer alıyor. Suriye'den gelen milyonlarca mülteci, Türkiye'nin ekonomik ve sosyal yapısı üzerinde önemli bir yük oluşturuyor. ABD'nin bölgedeki askeri varlığı ve politikaları, çatışmaların sona ermesini geciktirerek bu yükü artırıyor. Türkiye, mültecilerin geri dönüşü için güvenli bölgeler oluşturulmasını savunurken, ABD'nin desteği sınırlı kalıyor. Bu durum, Türkiye'nin dış politikasında daha bağımsız adımlar atmasına ve Suriye'deki askeri varlığını sürdürmesine neden oluyor. Küresel ölçekte ise, mülteci krizinin temelinde yatan savaşların sona erdirilmesi için uluslararası işbirliğinin artırılması gerektiği açık.
