ABD ordusu, İran topraklarına yönelik son hava saldırılarında onlarca kişinin öldüğünü, İran güçlerinin ise bölgedeki askeri üsleri hedef alarak karşılık verdiğini duyurdu. Bu gelişmeler, zaten kırılgan olan ateşkesi çöküşün eşiğine getirdi. Saldırılar, ABD'nin İran'ın nükleer programına ve bölgedeki vekil güçlerine yönelik artan baskısının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Özellikle Irak ve Suriye sınırlarındaki askeri hedefler vurulurken, İran'ın devrim muhafızlarına ait tesisler de hedef alındı. Saldırıların zamanlaması, Tahran yönetiminin nükleer müzakerelerdeki tutumunu sertleştirebilir ve bölgede yeni bir çatışma dalgasını tetikleyebilir.
Saldırıların arka planı ve hedefleri
ABD Savunma Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, son saldırılar İran'ın nükleer tesislerini koruyan hava savunma sistemleri, balistik füze depoları ve insansız hava aracı üretim tesislerine yönelikti. Pentagon, operasyonun 'İran'ın bölgesel saldırganlığını caydırmak ve ABD personelinin güvenliğini sağlamak' amacı taşıdığını belirtti. Ancak İran resmi ajansı IRNA, saldırılarda en az 45 kişinin öldüğünü, 200'den fazla kişinin yaralandığını duyurdu. İran Dışişleri Bakanlığı, 'Bu barbarca saldırılar cevapsız kalmayacak' uyarısında bulundu. BM Güvenlik Konseyi, acil toplantıya çağrılırken, Rusya ve Çin saldırıları kınadı. Avrupa Birliği ise tansiyonun düşürülmesi için her iki tarafa da çağrı yaptı.
Analistlere göre, ABD'nin bu saldırıları, İran'ın Yemen'deki Husilere ve Lübnan'daki Hizbullah'a verdiği desteğin kesilmesini hedefliyor. Ancak İran'ın Suriye'deki varlığı ve İsrail sınırındaki gerilim, çatışmanın yayılma riskini artırıyor. İran ordusu, Basra Körfezi'nde tatbikat başlattığını ve Hürmüz Boğazı'nı kapatmaya hazır olduğu sinyalini verdi. Bu durum, küresel petrol fiyatlarının yükselmesine neden oldu.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Saldırılar, özellikle Irak ve Suriye'deki dengeleri altüst etti. Irak Başbakanı, ABD'ye 'egemenliğini ihlal eden saldırıların durdurulması' çağrısı yaparken, Suriye rejimi İran'ın yanında yer aldığını açıkladı. Bölgede görev yapan BM özel temsilcisi, 'Daha geniş bir savaşın eşiğindeyiz' uyarısında bulundu. Küresel ölçekte, ABD'nin müttefiki olan Suudi Arabistan ve BAE, tansiyonun düşürülmesi için arabuluculuk teklif etti. Ancak İsrail, saldırıları 'meşru müdafaa' olarak nitelendirerek desteklediğini duyurdu. NATO ise ittifak topraklarına yönelik bir tehdit olmadığı sürece müdahil olmayacağını belirtti. Ekonomik cephede, altın fiyatları rekor kırarken, dolar endeksi yükseldi. Uzmanlar, eğer çatışma devam ederse, küresel ekonominin resesyona girebileceği uyarısı yapıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasındaki bu gerilimde hem coğrafi hem de diplomatik açıdan hassas bir konumda. Ankara, iki ülkeyle de ekonomik ve siyasi ilişkilerini dengelemeye çalışırken, çatışmanın Irak ve Suriye'deki varlığını tehdit etmesinden endişe ediyor. Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ithalatı ve ABD ile stratejik ortaklığı, krizin derinleşmesi halinde büyük risk oluşturabilir. Ayrıca, PKK ve YPG gibi terör örgütlerinin çatışma ortamından yararlanma ihtimali, Türkiye'nin sınır güvenliğini tehdit ediyor. Ankara, taraflara itidal çağrısı yaparken, bölgesel istikrarın korunması için aktif diplomasi yürütüyor. Ancak ABD'nin İran'a yönelik saldırıları, Türkiye'yi enerji güvenliği ve terörle mücadele konularında yeni arayışlara itebilir.
