ABD’nin Balkanlar’daki enerji stratejisi, Hırvatistan’ın kuzey Adriyatik kıyısındaki Krk adasında konuşlu LNG terminali üzerinden şekilleniyor. Washington, bu tesisi kullanarak bölgede doğal gaz arzını çeşitlendirirken, bir yandan da Avrupa Birliği’nin yeşil enerji dönüşümü hedeflerini ikinci plana itiyor. Krk terminali, ABD’den gelen sıvılaştırılmış doğal gazın Orta ve Doğu Avrupa’ya dağıtımında kilit bir rol oynuyor. Bu durum, özellikle Rus gazına bağımlılığı azaltma çabasındaki ülkeler için alternatif bir kaynak anlamına geliyor. Ancak Amerikan gazının bölgeye girişi, AB’nin 2030’a kadar fosil yakıt tüketimini önemli ölçüde azaltma ve karbon nötrlüğü hedeflerine ulaşma çabalarıyla doğrudan çelişiyor.
Gelişmenin arka planı
Adriyatik Denizi’ndeki Krk adası, 2021’den beri faaliyette olan yüzer LNG terminali sayesinde Hırvatistan’ı bölgesel bir enerji merkezine dönüştürdü. Terminalin kapasitesi yılda 2,9 milyar metreküp olup, bu miktarın Polonya, Macaristan, Slovakya ve Ukrayna gibi ülkelere yönlendirilmesi planlanıyor. ABD Enerji Bakanlığı, 2022’de Rusya-Ukrayna savaşının ardından Avrupa’ya LNG ihracatını artırma kararı almıştı. Bu bağlamda Krk terminali, Amerikan enerji şirketleri için stratejik bir köprübaşı işlevi görüyor.
Ancak bu durum AB içinde tartışmalara yol açıyor. AB’nin Yeşil Mutabakatı, doğal gaz yatırımlarını geçiş dönemi için tolere ederken, uzun vadede yenilenebilir enerji kaynaklarına odaklanılmasını öngörüyor. Oysa ABD, Balkanlar’daki gaz altyapısını genişleterek bu bölgeyi uzun süreli bir pazar haline getirmeye çalışıyor. Hırvatistan Enerji Bakanı Davor Filipović, terminalin kapasite artırımı için 2024’te yeni ihale açılacağını duyurdu. Bu yatırımlar, AB’nin karbon nötr hedeflerine ulaşmasını zorlaştıran somut bir adım olarak değerlendiriliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Balkanlar, enerji jeopolitiğinde Batı ile Rusya arasındaki rekabetin en somut yaşandığı alanlardan biri. Sırbistan ve Bosna-Hersek gibi ülkeler, Rusya’nın TürkAkım ve Mavi Akım boru hatlarına bağımlı. ABD’nin Krk üzerinden sağladığı gazın bu ülkelere ulaşması, altyapı eksikliği ve maliyet nedeniyle şu an için sınırlı. Ancak ABD Uluslararası Kalkınma Finans Kurumu, bölgeye yeni boru hatları inşa edilmesi için 200 milyon dolar kredi sağlayacağını açıkladı.
Öte yandan AB, Krk terminalini kendi enerji güvenliğinin bir parçası olarak görse de, ABD’nin buradaki stratejik hamleleri, AB’nin dış politika bağımsızlığını sorgulatıyor. Brüksel merkezli düşünce kuruluşu European Council on Foreign Relations’ın raporuna göre, ABD’nin Balkanlar’daki enerji yatırımları, AB’nin kendi enerji dönüşümünü desteklemekten çok, Amerikan şirketlerine pazar açmayı hedefliyor. Bu durum, özellikle Almanya ve Fransa’nın yeşil enerji girişimlerine zarar verebilir.
Ukrayna savaşı sonrası Avrupa’nın enerji haritası yeniden çizilirken, Krk terminalinin genişletilmesiyle Balkanlar, ABD LNG’sinin Avrupa’ya açılan yeni kapısı haline geliyor. Ancak bu süreç, AB’nin iddialı iklim hedeflerine ulaşmasını engelleyen somut bir faktör olarak öne çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’nin Krk terminali üzerinden Balkanlar’a nüfuz etmesi, Türkiye’nin enerji koridoru olma hedefleri açısından dikkatle izlenmeli. Türkiye, halihazırda TANAP ve TürkAkım gibi projelerle bölgesel gaz merkezi olma yolunda ilerlerken, Hırvatistan’daki bu hamle, Avrupa pazarındaki rekabeti kızıştırıyor. Ankara’nın kendi LNG tesislerini (örneğin Saros Körfezi) ve depolama kapasitesini artırma planları, Krk benzeri bir ABD nüfuzuna karşı dengeleyici bir rol oynayabilir. Öte yandan, Rus gazına alternatif arayan Avrupa için Türkiye’nin doğal gaz ticaret merkezi önerisi, ABD’nin Balkan odaklı stratejisi karşısında daha fazla önem kazanıyor. Bu bağlamda, Türk dış politikasının enerji jeopolitiğinde çok ayaklı bir strateji izlemesi kaçınılmaz görünüyor.
