ABD Kongresi'nden 70'in üzerinde Demokrat ve Cumhuriyetçi milletvekili, Başkan Donald Trump yönetimine, Afganistan'da ABD güçleriyle birlikte çalışan Afgan vatandaşlarının güvenli olmayan üçüncü ülkelere gönderilmesine yönelik planlarını iptal etmesi çağrısında bulundu. Reuters'ın haberine göre, 11 Haziran'da yayımlanan mektupta milletvekilleri, özellikle Afgan müttefiklerin tehlikeli koşullar altında sığınma taleplerinin reddedilmesi durumunda karşılaşabilecekleri risklere dikkat çekti. Söz konusu gelişme, ABD'nin Afganistan'dan çekilme sürecinin ardından, Afgan tercümanlar, rehberler ve diğer yerel çalışanların akıbetine ilişkin endişeleri yeniden gündeme taşıdı.
Mektupta hangi talepler öne çıkıyor?
Milletvekilleri, Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Savunma Bakanı Pete Hegseth'e hitaben yazdıkları mektupta, yönetimin Afgan müttefiklerin ABD'ye tahliyesini ve yeniden yerleştirilmesini hızlandırmasını talep etti. Ayrıca, bu kişilerin güvenli olmayan ülkelere sınır dışı edilmesine karşı olduklarını belirtti. Mektup, Afganistan'daki savaş sırasında ABD'ye yardım eden binlerce Afgan vatandaşının, Taliban'ın 2021'de iktidarı ele geçirmesinin ardından can güvenliği endişesiyle ABD'ye sığınma başvurusunda bulunduğuna işaret etti. Ancak başvuru sürecindeki gecikmeler ve bürokratik engeller, bu kişilerin birçoğunun belirsizlik içinde yaşamasına neden oluyor. Milletvekilleri, özellikle Pakistan gibi komşu ülkelerde bekleyen Afgan müttefiklerin, ABD'ye kabul edilmemeleri halinde Taliban'ın misillemesine maruz kalabileceğini vurguladı.
Mektup, ABD'nin Afganistan'dan çekilmesinin ardından uygulamaya koyduğu Özel Göçmen Vizesi (SIV) programına da değindi. Programa göre, ABD'ye en az iki yıl hizmet etmiş Afgan vatandaşları ve aileleri ABD'ye yerleşme hakkına sahip. Ancak başvuru sayısının kapasitenin çok üzerinde olması nedeniyle işlemler yıllarca sürebiliyor. Milletvekilleri, yönetimin bu süreci hızlandırmak için ek kaynak ve personel tahsis etmesini istedi. Aksi halde, Afgan müttefiklerin Taliban'ın intikamına uğrayabileceği uyarısında bulunuldu.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin Afgan müttefikleri tahliye konusundaki kararsızlığı, sadece insani bir kriz değil, aynı zamanda uluslararası itibarını da etkileyen bir faktör. ABD'nin savaş sırasında kendisine yardım eden yerel güçleri koruma yükümlülüğü, birçok ülke tarafından yakından izleniyor. Özellikle Pakistan, İran ve Orta Asya cumhuriyetleri gibi ülkeler, Afgan mülteci akınına karşı kapılarını sıkılaştırırken, ABD'nin bu konudaki tutumu bölgesel dengeleri de etkiliyor. Taliban yönetimi ise, ABD ile işbirliği yapmış kişilerin ülkeye dönmesi halinde yargılanacaklarını belirterek tehditler savuruyor. Bu durum, Afgan müttefiklerin üçüncü ülkelerde kalıcı çözüm bulmalarını zorunlu kılıyor. Ancak ABD'nin bu kişileri kabul etmekte gecikmesi, diğer ülkelerin de benzer bir tutum sergilemesine yol açabilir.
Küresel ölçekte, bu konu ABD'nin müttefiklerine verdiği sözleri tutma kabiliyetiyle ilgili bir test olarak görülüyor. NATO ve diğer ortaklar, Afganistan'daki ortak operasyonlarda yer alan diğer ülkelerin de benzer sorunlar yaşadığını hatırlatarak, ABD'nin liderliğine dikkat çekiyor. Eğer ABD Afgan müttefiklerini koruyamazsa, gelecekteki operasyonlarda yerel güçlerin işbirliği yapma isteği azalabilir. Bu da ABD'nin dünya genelindeki askeri ve istihbari faaliyetlerini olumsuz etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Afgan müttefiklerin durumu, Türkiye'nin göç ve güvenlik politikalarını doğrudan ilgilendirmese de bölgesel istikrar açısından önem taşıyor. Afganistan'daki belirsizlik, Pakistan üzerinden İran ve Türkiye'ye yönelik düzensiz göçü artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin NATO müttefiki olarak Afganistan'daki operasyonlara katkı sağlamış olması, bu konuda ABD ile benzer bir insani sorumluluk taşıdığı anlamına geliyor. Türkiye, geçmişte Afgan mültecilere ev sahipliği yapmış olsa da, mevcut ekonomik koşullar altında yeni bir göç dalgasıyla başa çıkması zor olabilir. Bu nedenle, ABD'nin Afgan müttefikleri ABD'ye kabul etmesi ve süreci hızlandırması, Türkiye'nin de üzerindeki göç baskısını hafifletebilir. Ayrıca, Türkiye'nin bölgede istikrar ve güvenlik arayışı, bu tür insani krizlerin çözümünde uluslararası işbirliğinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
