Avrupa Birliği, Meta’nın sahibi olduğu Facebook ve Instagram platformlarında kullanıcıları bağımlı hale getiren tasarım özelliklerinin değiştirilmesi gerektiğini duyurdu. AB, ABD merkezli teknoloji devine bu uyarıya uymaması halinde ağır para cezaları uygulanacağını belirtti. Karar, dijital platformların çocuklar ve gençler üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmayı amaçlayan Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında alındı. AB Komisyonu, özellikle ‘sonsuz kaydırma’ ve ‘bildirim yağmuru’ gibi bağımlılık yapıcı mekanizmaların kullanıcıların platformda gereğinden fazla vakit geçirmesine yol açtığını vurguladı. Meta’ya, bu özelliklerin kaldırılması veya kullanıcıların kontrolüne sunulması için 30 gün süre tanındı.
Dijital bağımlılıkla mücadelede yeni adım
AB Komisyonu, DSA kapsamında yürüttüğü soruşturma sonucunda Meta’nın platformlarında kullanılan ‘sonsuz kaydırma’ ve ‘otomatik oynatma’ gibi özelliklerin, özellikle reşit olmayan kullanıcılar üzerinde olumsuz psikolojik etkiler yarattığını tespit etti. Komisyon, bu özelliklerin kullanıcıların platformda geçirdiği süreyi artırarak uyku düzenini bozduğunu, dikkat dağınıklığına yol açtığını ve sosyal medya bağımlılığını tetiklediğini belirtti. Meta’nın, bu özelliklere alternatif olarak kullanıcıların zaman sınırlaması getirmesine veya bildirimleri kapatmasına izin veren düzenlemeler yapması isteniyor. Aksi takdirde şirket, küresel cirosunun yüzde 6’sına kadar para cezası ile karşı karşıya kalabilir. Bu oran, Meta’nın 2023 yılı gelirinin yaklaşık 8 milyar dolarına denk geliyor.
DSA, AB’nin dijital platformları daha şeffaf ve hesap verebilir hale getirmek için 2022’de yürürlüğe koyduğu kapsamlı bir düzenleme. Yasa, büyük çevrimiçi platformların risk değerlendirmesi yaparak potansiyel zararları azaltmasını zorunlu kılıyor. AB, Meta’nın yanı sıra TikTok, X (Twitter) ve YouTube gibi diğer büyük platformlar hakkında da benzer soruşturmalar yürütüyor.
Küresel boyutta yankı uyandıran karar
AB’nin bu hamlesi, sosyal medya şirketlerinin çocuk ve genç kullanıcıların ruh sağlığı üzerindeki etkileri konusunda artan baskının bir parçası. ABD’de de benzer düzenlemeler tartışılırken, İngiltere Çevrimiçi Güvenlik Yasası ile platformlara daha sıkı kurallar getiriyor. Avustralya ise 16 yaş altı kullanıcıların sosyal medya kullanımını tamamen yasaklamayı planlıyor. Uzmanlar, AB’nin DSA ile sosyal medya şirketlerine karşı en kapsamlı düzenlemeyi yapan bölge olduğunu belirtiyor. Ancak Meta, karara itiraz edebileceğini ve özellikle ‘sonsuz kaydırma’nın kullanıcı deneyimini iyileştirdiğini savundu. Şirket, AB’nin taleplerinin ‘aşırı’ olduğunu ve platformların temel işleyişini etkilediğini ileri sürdü. Yine de, AB’nin sert yaptırım tehdidi, Meta’nın geri adım atmasına neden olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB’nin Meta’ya yönelik bu adımı, Türkiye’de de dijital bağımlılıkla mücadele konusunda benzer düzenlemelerin gündeme gelmesine yol açabilir. Türkiye’de Facebook ve Instagram yoğun olarak kullanılıyor. AB ile gümrük birliği ve dijital dönüşüm alanındaki iş birliği çerçevesinde, Türkiye’nin de DSA benzeri bir düzenlemeyi hayata geçirmesi beklenebilir. Ayrıca, Meta’nın Türkiye’deki kullanıcıları da bu karardan etkilenecek. Türkiye’nin dijital platformların denetiminde AB standartlarını takip etmesi, hem vatandaşların korunması hem de uluslararası uyum açısından önem taşıyor.
