Avrupa Komisyonu, Arnavutluk'u AB üyelik sürecinde çevre mevzuatına uyum konusunda gecikme yaşamaması konusunda uyardı. Komisyon Sözcüsü, Salı günü yaptığı açıklamada, ABD'li iş insanı Jared Kuşner'in desteklediği lüks bir tatil köyü projesinin, ülkenin AB ile uyum yükümlülüklerini tehlikeye atabileceğini belirtti. Sözcü, Arnavutluk'un müzakere çerçevesinde taahhüt ettiği çevre hükümlerini gecikmeksizin uygulamaya koyması gerektiğini vurguladı. Projenin, Zvërnec adasında inşa edilmesi planlanan otel ve villalardan oluştuğu, bölgenin hassas ekosistemi nedeniyle çevre örgütlerinin tepkisini çektiği bildiriliyor.
Gelişmenin arka planı: Kuşner'in projesi ve AB uyarısı
Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kuşner'in şirketi Atlantic Pacific International, Arnavutluk'un güneyindeki Zvërnec yarımadasında 1,5 milyar dolar değerinde bir turizm kompleksi inşa etmeyi planlıyor. Proje kapsamında lüks oteller, villalar, yat limanı ve golf sahası yer alıyor. Ancak bölge, caretta caretta deniz kaplumbağaları ve yunuslar gibi koruma altındaki türlere ev sahipliği yapıyor. Çevre örgütleri, projenin inşaatının kıyı şeridini tahrip edeceği ve yerel ekosistemi tehdit edeceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Avrupa Komisyonu'nun uyarısı, Arnavutluk'un AB'ye katılım müzakerelerinde çevre faslını açmasının hemen öncesine denk geliyor. Ülke, 2020'de müzakerelere başlamış, ancak yargı reformu ve yolsuzlukla mücadeledeki eksiklikler nedeniyle süreç yavaş ilerlemişti. Komisyon, çevre mevzuatının AB müktesebatının en karmaşık bölümlerinden biri olduğunu hatırlatarak, Arnavutluk'un bu alandaki taahhütlerini yerine getirmesinin üyelik süreci için kritik olduğunu belirtti.
Kuşner'in projesi, Arnavutluk'ta siyasi tartışmalara da yol açtı. Muhalefet, hükümetin projeye çevresel etki değerlendirmesi yapmadan izin verdiğini iddia ediyor. Hükümet ise projenin ülkeye yabancı yatırım çekeceğini ve istihdam yaratacağını savunuyor. Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, projenin yasalara uygun olduğunu ve gerekli tüm izinlerin alındığını söyledi. Ancak AB yetkilileri, çevresel düzenlemelere uyulmaması halinde üyelik müzakerelerinde ciddi engeller oluşabileceği uyarısında bulunuyor. Proje, aynı zamanda ABD'nin Batı Balkanlar'daki nüfuz mücadelesinin bir parçası olarak da görülüyor; Kuşner'in Çin'in bölgedeki yatırımlarına alternatif olarak desteklendiği yorumları yapılıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: AB genişlemesi ve çevre politikaları
Avrupa Komisyonu'nun bu uyarısı, AB'nin genişleme sürecinde çevre konularına verdiği önemi bir kez daha ortaya koyuyor. Yeşil Mutabakat kapsamında AB, aday ülkelerden iklim değişikliğiyle mücadele ve çevre koruma standartlarını benimsemelerini talep ediyor. Arnavutluk örneği, büyük yatırım projelerinin bu standartlarla çatışması halinde AB'nin nasıl bir tavır aldığını gösteriyor. Öte yandan, Batı Balkanlar'da Çin ve Rusya'nın artan etkisi, AB'yi bu ülkeleri daha hızlı entegre etmeye zorluyor. Ancak çevre ve hukukun üstünlüğü gibi konularda taviz verilmesi, AB'nin kendi içinde de tartışmalara neden oluyor. Proje, aynı zamanda küresel çapta lüks turizm yatırımlarının çevresel etkileri konusunda bir örnek teşkil ediyor; benzer projeler Karadağ, Hırvatistan ve Yunanistan'da da çevre örgütlerinin tepkisini çekmişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, AB üyelik sürecinde çevre faslı da dahil olmak üzere birçok başlıkta müzakereleri askıya alınmış bir aday ülke olarak, Arnavutluk'un karşılaştığı bu uyarıyı yakından izlemelidir. AB'nin çevre mevzuatına uyum konusundaki tutarlılığı, Türkiye'nin de ileride karşılaşabileceği benzer taleplerin habercisi olabilir. Ayrıca, Batı Balkanlar'daki yabancı yatırımların jeopolitik boyutu, Türkiye'nin bölgedeki ekonomik ve diplomatik çıkarlarını doğrudan etkilemektedir. Kuşner projesi, ABD'nin bölgedeki nüfuzunu artırma çabasının bir parçası olarak değerlendirilmeli; Türkiye'nin bu rekabette kendine özgü avantajlarını kullanması gerekmektedir. Öte yandan, çevre koruma ile ekonomik kalkınma arasındaki dengenin sağlanması, Türkiye'nin kendi turizm politikaları için de önemli bir derstir.
