ABD, Başkan Donald Trump'ın İran'ı geçici barış anlaşması müzakerelerini sürüncemede bırakmakla suçlamasının hemen ardından üst üste ikinci gün İran hedeflerine hava saldırıları düzenledi. Saldırılar, Çarşamba günü bir ABD Apache helikopterinin düşürülmesine misilleme olarak yapılan saldırıların devamı niteliğinde. Avrupa piyasalarının açılışına yönelik hazırlanan The Opening Trade bülteninde yer alan gelişme, bölgede haftalardır süren diplomatik çabaların gölgesinde gerçekleşiyor.
Saldırıların Arka Planı ve ABD-İran Gerilimi
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'ndan (CENTCOM) yapılan açıklamada, son saldırıların İran'ın askeri altyapısına yönelik olduğu ve özellikle insansız hava aracı üsleri ile füze depolarını hedef aldığı belirtildi. Açıklamada, bu saldırıların ABD güçlerine yönelik tehditleri bertaraf etmek ve İran'ı müzakere masasına dönmeye zorlamak amacı taşıdığı ifade edildi. Trump yönetimi, İran'ın son haftalarda dolaylı görüşmelerde yapıcı olmadığını ve anlaşmayı geciktirdiğini savunuyor.
İran tarafı ise saldırıları kınayarak, bunun uluslararası hukukun ihlali olduğunu ve bölgesel istikrarı tehdit ettiğini duyurdu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Tahran'ın meşru müdafaa hakkını saklı tuttuğunu vurgularken, dolaylı müzakerelerin sürmesi için ABD'nin düşmanca eylemlerine son vermesi gerektiğini belirtti.
Ateşkesin Kırılganlığı ve Bölgesel Yansımalar
Son haftalarda Basra Körfezi'nde sağlanan geçici ateşkes, uluslararası toplum tarafından memnuniyetle karşılanmıştı. Ancak bu yeni saldırılar, ateşkesin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Uzmanlar, ABD'nin saldırılarının İran'ı müzakereye zorlamak yerine, daha sert bir yanıt vermeye itebileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle İran'ın, Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi veya bölgedeki vekil güçler aracılığıyla misilleme yapma ihtimali, küresel petrol piyasalarında tedirginliğe yol açıyor.
The Opening Trade bülteninde, Avrupa borsalarının açılışında petrol fiyatlarının yükseldiği ve savunma hisselerinin değer kazandığı belirtiliyor. Analistler, ABD-İran arasındaki gerginliğin tırmanması durumunda petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkabileceğini tahmin ediyor. Ayrıca, İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölge ülkelerinin gelişmeleri yakından izlediği ve olası bir sıçramaya karşı hazırlıklarını artırdığı bildiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-İran gerginliğinin tırmanması halinde doğrudan etkilenebilecek ülkeler arasında yer alıyor. İran'la ekonomik ilişkileri ve enerji bağımlılığı göz önüne alındığında, olası bir kriz Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir ve ticaret hacmini daraltabilir. Ayrıca, Irak ve Suriye'deki gelişmeler, Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını yakından ilgilendiriyor; ABD-İran çatışmasının bu bölgelere sıçraması Ankara'yı doğrudan etkileyebilir. Türkiye, diplomatik çözümden yana bir tutum sergilerken, taraflara itidal çağrısı yapmayı sürdürüyor. Bu bağlamda, ateşkesin korunması Türkiye için stratejik bir öncelik olarak öne çıkıyor.
