ABD'de gelir seviyesi ile gıda alışverişi tercihleri arasındaki bağlantıyı ortaya koyan yeni bir araştırma, yüksek gelirli Amerikalıların en çok Whole Foods Market'i tercih ettiğini, düşük gelirli tüketicilerin ise Walmart'ta yoğunlaştığını gösterdi. Ankete katılan yüksek gelirli hanelerin yüzde 11'i, favori market olarak Whole Foods'u işaret ederken, bu oran düşük gelirli grupta yüzde 1'in altında kaldı. Aynı araştırmada, geliri 100 bin doların üzerindeki hanelerin yüzde 9'u Trader Joe's'u, yüzde 8'i ise Costco'yu ilk sıraya koydu. Düşük gelirli grupta ise Walmart yüzde 19 ile açık ara önde, onu yüzde 7 ile Kroger ve yüzde 6 ile Aldi izliyor.
Gelir Uçurumu Alışveriş Sepetine Yansıyor
Araştırma, Amerikan toplumundaki ekonomik eşitsizliğin gündelik hayattaki en somut göstergelerinden birini ortaya koyuyor. Yüksek gelirli tüketiciler, organik ve sağlıklı ürünlere odaklanan, daha pahalı market zincirlerini tercih ederken; düşük gelirliler bütçe dostu fiyatlarıyla bilinen indirim marketlerine yöneliyor. Uzmanlar, bu ayrışmanın sadece fiyat hassasiyetiyle değil, aynı zamanda sağlıklı gıdaya erişim, beslenme bilinci ve zaman kısıtı gibi faktörlerle de ilişkili olduğunu belirtiyor. Whole Foods'un organik etiketli ürünleri, düşük gelirli bir hanenin bütçesinin önemli bir kısmını oluşturabiliyor. Öte yandan Walmart, geniş ürün yelpazesi ve düşük fiyat politikasıyla özellikle kırsal bölgelerde ve varoşlarda yaşayan düşük gelirliler için adeta bir can simidi işlevi görüyor.
Anket, gelir grupları arasındaki tercih farkının yanı sıra, coğrafi ve demografik faktörlerin de alışveriş alışkanlıklarını şekillendirdiğini gösteriyor. Örneğin, Whole Foods daha çok kıyı eyaletlerindeki kentli ve eğitimli nüfus arasında popülerken; Walmart, Orta Batı ve Güney eyaletlerinde, özellikle kırsal kesimde baskın. Costco ise, büyük aileler ve toplu alışveriş yapmayı seven orta ve üst gelir grupları tarafından tercih ediliyor. Trader Joe's, uygun fiyatlı ama lezzetli özel marka ürünleriyle genç profesyoneller arasında bir kült haline gelmiş durumda.
Küresel Perakende Devlerinin Stratejik Pozisyonları
ABD gıda perakende sektörü, bu gelir temelli ayrışmanın da etkisiyle giderek kutuplaşıyor. Whole Foods, Amazon'un satın almasıyla online sipariş ve teslimat altyapısını güçlendirerek üst gelir grubundaki konumunu sağlamlaştırdı. Walmart ise dijital dönüşüm yatırımları ve indirimli fiyat politikasıyla alt gelir grubundaki hakimiyetini koruyor. Costco, toptan alım avantajını sadakat programıyla birleştirerek orta gelir grubundaki yerini sağlamlaştırırken; Aldi ve Lidl gibi Alman indirim marketleri ABD pazarına girişleriyle fiyat rekabetini daha da kızıştırdı. Bu gelişmeler, küresel perakende devlerinin ABD pazarında farklı gelir segmentlerine odaklanarak büyüme stratejisi izlediğini gösteriyor. Özellikle enflasyonun yüksek seyrettiği son dönemde, tüketicilerin fiyat hassasiyetinin artması, indirim marketlerinin pazar payını artırmasına neden oldu.
Uzmanlara göre, market tercihlerindeki bu ayrışma sağlık eşitsizliği açısından da önemli sonuçlar doğuruyor. Düşük gelirlilerin daha az sağlıklı gıdaya erişmesi, obezite ve diyabet gibi kronik hastalıkların bu gruplarda daha yaygın olmasının nedenlerinden biri olarak görülüyor. Biden yönetiminin gıda güvencesi ve sağlıklı beslenme politikaları kapsamında, düşük gelirli bölgelerde daha fazla süpermarket açılmasını teşvik eden programları bulunuyor. Ancak bu çabaların yeterli olup olmadığı tartışılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu araştırma, Türkiye'de de benzer bir gelir temelli alışveriş ayrışmasının varlığına işaret ediyor. Türkiye'de yüksek gelir grupları Macro Center, CarrefourSA gibi butik veya uluslararası zincirleri tercih ederken; düşük gelirliler daha çok BİM, Şok ve A101 gibi indirim marketlerine yöneliyor. Bu durum, Türkiye'de de gıda enflasyonu ve gelir eşitsizliğinin bir yansıması olarak okunabilir. Ancak Türkiye'de indirim marketlerinin pazar payı ABD'dekinden çok daha yüksek olduğu için, ayrışma daha belirgin bir şekilde 'indirim marketleri' ile 'diğerleri' arasında yaşanıyor. ABD deneyimi, Türkiye'de sağlıklı gıdaya erişimin bir sosyoekonomik eşitsizlik sorunu olarak ele alınması gerektiğini hatırlatıyor. Ayrıca, küresel perakende devlerinin stratejileri, Türk gıda perakende sektöründe benzer kutuplaşma eğilimlerinin yakından izlenmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
