Yeni bir bilimsel araştırma, kara yolu taşıtlarından kaynaklanan zehirli egzoz gazlarının Amerika Birleşik Devletleri'nde her saat yaklaşık beş kişinin erken ölümüne yol açtığını ortaya koydu. Çalışma, 2024 yılında trafik kaynaklı hava kirliliğine bağlı olarak 41.800 erken ölüm gerçekleştiğini tahmin ediyor. Bu rakam, ülke genelinde kara yolu taşımacılığının halk sağlığı üzerindeki yıkıcı etkisini bir kez daha gözler önüne seriyor. Araştırmacılar, özellikle dizel ve benzinli araçlardan yayılan ince partikül madde ve azot oksitlerin solunum ve kalp-damar hastalıkları başta olmak üzere birçok sağlık sorununa neden olduğunu vurguluyor.
Araştırmanın Bulguları ve Yöntemi
Çalışma, Boston merkezli bir sağlık araştırma kuruluşu olan Health Effects Institute tarafından finanse edildi ve hakemli dergilerden birinde yayımlandı. Araştırmacılar, ABD genelinde 2019 yılı trafik verileri ile hava kalitesi ölçümlerini kullanarak bir model oluşturdu. Model, araç emisyonlarının maruziyet dağılımını ve bunun ölüm oranlarıyla ilişkisini hesapladı. Sonuçlara göre, trafik kaynaklı hava kirliliğine bağlı erken ölümlerin sayısı 2024 yılında 41.800'e ulaştı; bu, günde ortalama 115 kişi ve saatte beş kişi anlamına geliyor. Ölümlerin büyük kısmı kalp krizi, inme, kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve akciğer kanseri gibi hastalıklara bağlandı. Özellikle yoğun otoyolların ve kentsel bölgelerin yakınında yaşayan toplulukların daha yüksek risk altında olduğu belirtildi.
Araştırma, bu ölümlerin engellenebilir olduğunu ve daha sıkı emisyon standartları, elektrikli araçlara geçiş ve toplu taşıma yatırımlarıyla azaltılabileceğini vurguluyor. Çalışmanın başyazarı Dr. Sarah Johnson, "Bu bulgular, kara yolu taşımacılığının halk sağlığı üzerindeki gerçek maliyetini ortaya koyuyor. Her saat beş hayat kaybetmek kabul edilemez bir bedel. Politika yapıcıların ivedilikle harekete geçmesi gerekiyor" dedi.
Küresel ve Bölgesel Yansımalar
ABD'deki bu durum, dünya genelinde trafik kaynaklı hava kirliliğinin boyutlarına dair önemli bir gösterge. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, her yıl dünya çapında yaklaşık 7 milyon kişi hava kirliliğine bağlı hastalıklar nedeniyle erken yaşamını yitiriyor. Kara yolu taşıtları bu kirliliğin önemli bir kaynağını oluşturuyor. Gelişmekte olan ülkelerde, eski ve denetimsiz araçların yoğunluğu sorunu daha da derinleştiriyor. Avrupa'da ise bazı şehirler düşük emisyon bölgeleri uygulayarak ve elektrikli araç teşvikleriyle bu sorunu çözmeye çalışıyor. Ancak ABD'de federal düzeydeki emisyon standartları eyaletlere göre değişiklik gösteriyor ve Kaliforniya gibi bazı eyaletler daha sıkı kurallar uygularken diğerleri daha gevşek bir yaklaşım sergiliyor. Bu durum, ülke genelinde eşitsiz bir sağlık yüküne yol açıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de kara yolu taşımacılığının payı ve araç yaş ortalamasının yüksek olması, benzer bir hava kirliliği sorununa işaret ediyor. Türkiye'de henüz bu kapsamda bir ölüm oranı çalışması yayımlanmamış olsa da, büyük şehirlerdeki trafik yoğunluğu ve egzoz emisyonları, hava kalitesini olumsuz etkiliyor. ABD'deki bu araştırma, Türkiye'nin de elektrikli araç dönüşümünü hızlandırması, toplu taşımayı yaygınlaştırması ve emisyon standartlarını AB normlarına uyumlu hale getirmesi gerektiğini gösteriyor. Aksi takdirde, trafik kaynaklı hava kirliliğine bağlı hastalıkların sağlık sistemi üzerindeki yükü artacaktır.
