ABD Yüksek Mahkemesi, doğum yoluyla vatandaşlık hakkını (birthright citizenship) koruyan kritik bir karara imza attı. Eski Başkan Donald Trump'ın ikinci döneminin ilk gününde imzaladığı başkanlık emriyle getirmeye çalıştığı kısıtlamaları reddeden mahkeme, ABD Anayasası'nın 14. Ek Maddesi'nde güvence altına alınan bu hakkın daraltılamayacağına hükmetti. Karar, Trump yönetiminin geniş çaplı göçmenlik baskısının bir parçası olarak görülen girişime karşı yargıdan gelen en net tepki oldu. Yüksek Mahkeme'nin bu kararı, ülkede doğan her çocuğun otomatik olarak ABD vatandaşı olmasını öngören yüzyıllık uygulamayı teyit ederken, göçmen toplulukları ve sivil haklar örgütleri tarafından memnuniyetle karşılandı.
Trump’ın göçmenlik politikası ve yargı süreci
Donald Trump, ikinci başkanlık döneminin ilk gününde imzaladığı başkanlık emriyle, ABD'de doğan ancak ebeveynleri yasal izinle ülkede bulunmayan çocukların vatandaşlık hakkını kısıtlamayı hedeflemişti. Emir, özellikle belgesiz göçmenlerin çocuklarını ve geçici vize sahiplerinin yeni doğan bebeklerini kapsayacak şekilde tasarlanmıştı. Trump yönetimi, bu adımıyla “doğum turizmi” olarak adlandırılan uygulamayı ve sosyal güvenlik sistemine yönelik sözde yükü azaltmayı amaçladığını belirtmişti. Ancak emir, yayımlanmasının hemen ardından federal mahkemelerde dava edildi. Bir dizi alt mahkeme, emrin anayasaya aykırı olduğuna hükmederek uygulanmasını durdurdu. Yüksek Mahkeme'nin nihai kararı, bu alt mahkeme kararlarını onaylayarak Trump yönetiminin politikasını tamamen bloke etti.
Küresel yansımalar: ABD'nin istisnai konumu
Doğum yoluyla vatandaşlık hakkı, dünya genelinde sadece bir avuç ülkede bulunan bir uygulama. ABD'nin yanı sıra Kanada, Meksika ve Brezilya gibi ülkeler de bu hakkı tanırken, Avrupa ülkeleri ve Türkiye gibi çoğu devlet vatandaşlığı kan bağı veya ikamet esasına dayandırıyor. Yüksek Mahkeme'nin bu kararı, ABD'nin göçmenlik sisteminde kilit bir taş olarak kabul edilen 14. Ek Madde'nin korunmasını sağlarken, diğer ülkelerdeki benzer tartışmalara da emsal teşkil edebilir. Uzmanlar, kararın ABD'nin “göçmen ulusu” kimliğini pekiştirdiğini ve gelecekteki olası yürütme girişimlerine karşı anayasal bir güvence oluşturduğunu belirtiyor. Trump ve destekçileri ise karara tepki göstererek konuyu Kongre'de yasal düzenleme yoluyla yeniden gündeme getireceklerini sinyalini verdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD Yüksek Mahkemesi'nin bu kararı, Türkiye'deki göçmenlik politikaları açısından doğrudan bir emsal teşkil etmiyor. Zira Türk vatandaşlık hukuku, doğum yeri esasına dayalı vatandaşlığı değil, kan bağını (jus sanguinis) temel alıyor. Ancak karar, Türkiye'nin de üyesi olduğu uluslararası toplumda göçmen hakları ve insan onuru tartışmalarına ışık tutuyor. Özellikle Türkiye'deki Suriyeli mülteci çocuklarının vatandaşlık statüsüne ilişkin süregelen tartışmalar göz önüne alındığında, ABD'deki bu gelişme, vatandaşlık hakkının evrensel boyutuna dikkat çekiyor. Ayrıca, ABD'nin bu kararı, küresel göçmenlik politikalarında hukukun üstünlüğünü vurgulaması açısından da önem taşıyor.
