Dünya Anıtlar Fonu (WMF), yayımladığı 2025 Dünya Anıtları İzleme Listesi ile ABD genelinde 11 tarihi alanın iklim değişikliği, aşırı turizm ve yetersiz koruma nedeniyle "yok olma tehlikesi" altında olduğunu duyurdu. WMF temsilcisi, bu alanların "bir kez kaybedildiklerinde yeniden yaratılamayacak" kadar değerli olduğunu vurguladı. Liste, kültürel mirasın korunması için küresel bir uyarı niteliği taşıyor.
Gelişmenin Arka Planı
WMF'nin iki yılda bir hazırladığı izleme listesi bu yıl 29 ülkeden 55 alanı içeriyor. ABD'den seçilen 11 alan arasında Alaska'daki Beringia kara köprüsü kalıntıları, Kaliforniya'daki Catalina Adası'nın eski balina avcılığı bölgeleri ve New Mexico'daki Chaco Kanyonu gibi tarih öncesi yerleşimler bulunuyor. Ayrıca Chicago'daki tarihi Afro-Amerikan mahalleleri ve New York'taki Stonewall Inn gibi modern dönem anıtları da listede yer alıyor.
WMF, özellikle yükselen deniz seviyeleri ve orman yangınlarının bu alanlar üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekiyor. Örneğin, Florida'daki Dry Tortugas Ulusal Parkı, kasırgaların sıklığındaki artış nedeniyle doğal yapısını kaybetme riskiyle karşı karşıya. Öte yandan, aşırı turizm Utah'taki Bears Ears Ulusal Anıtı'nda erozyonu hızlandırıyor.
Küresel ve Bölgesel Boyutu
Listede sadece doğal afetler değil, insan kaynaklı tehditler de ön plana çıkıyor. Mississippi Nehri boyunca uzanan tarihi yerleşimler, tarımsal faaliyetler ve madencilik nedeniyle toprak kaybı yaşıyor. WMF, bu durumun ABD'nin kültürel mirasının çeşitliliğini tehdit ettiğini belirtiyor. Ayrıca, Alaska'daki Beringia bölgesi, iklim değişikliğinin etkisiyle permafrost çözülmesi sonucu arkeolojik kalıntıların bozulmasıyla karşı karşıya. Uzmanlar, bu alanların yalnızca ABD için değil, insanlığın ortak tarihi için de kritik öneme sahip olduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin de benzer tehditlerle karşı karşıya olduğu kültürel miras alanlarını hatırlatıyor. Türkiye'deki antik kentler, özellikle Efes ve Side, aşırı turizm ve iklim değişikliği kaynaklı erozyon riski altında. Ayrıca, Hasankeyf ve Allianoi gibi baraj projeleri nedeniyle sular altında kalan alanlar, miras kaybının somut örnekleri. WMF'nin uyarıları, Türkiye'nin kültürel varlıklarını koruma politikalarını gözden geçirmesi için bir fırsat sunuyor. Uluslararası işbirliği ve fonların etkin kullanımı, bu alanların gelecek nesillere aktarılmasında kritik rol oynayabilir.
