ABD ve İran, küresel petrol ticaretinin en stratejik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda güvenlik ve serbest geçiş konularını ele almak üzere müzakerelere yeniden başlama konusunda anlaştı. Middle East Eye'ın haberine göre, iki ülke arasındaki dolaylı görüşmelerin önümüzdeki haftalarda Umman ve Katar arabuluculuğunda başlaması bekleniyor. Bu gelişme, bölgede artan gerilim ve İran'ın son dönemde boğazda ticari gemilere yönelik müdahalelerinin ardından geldi.
Görüşmelerin arka planı ve tarafların pozisyonu
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan ve dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yoludur. İran, defalarca boğazı kapatma tehdidinde bulunmuş, ancak şimdiye kadar bu tehdidini gerçekleştirmemiştir. ABD ise bölgedeki deniz güvenliğini sağlamak için Uluslararası Deniz Güvenliği Yapısı (IMSC) gibi koalisyonlar oluşturmuştur. Yeni müzakerelerin, iki ülke arasında Haziran 2023'te yine Umman aracılığıyla yapılan dolaylı görüşmelerin devamı niteliğinde olduğu belirtiliyor. O görüşmelerde İran, boğazda seyreden gemilere müdahale etmeme ve nükleer programına ilişkin bazı taahhütler karşılığında, ABD'nin yaptırımlarını hafifletmesini ve İran varlıklarını serbest bırakmasını talep etmişti.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı'nın güvenliği, yalnızca İran ve ABD için değil, küresel enerji piyasaları için de hayati önem taşıyor. Boğazın geçici olarak bile kapanması, petrol fiyatlarında ani yükselişe ve küresel enerji arzında kesintilere yol açabilir. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Irak gibi büyük petrol ihracatçıları, ihracatlarının büyük kısmını bu boğaz üzerinden yapıyor. Ayrıca Katar'ın sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatı da bu rotayı kullanıyor. Müzakerelerin yeniden başlaması, bölgede tansiyonun düşürülmesine ve enerji piyasalarında istikrarın sağlanmasına katkıda bulunabilir. Ancak İran'ın nükleer programı ve ABD'nin yaptırım politikaları gibi daha geniş anlaşmazlıkların sürmesi, müzakerelerin başarı şansını sınırlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını ithal etmekte olup, Hürmüz Boğazı'ndaki istikrar doğrudan enerji fiyatları ve arz güvenliği açısından kritiktir. Boğazın güvenliğine yönelik herhangi bir tehdit, Türkiye'nin petrol ve doğal gaz maliyetlerini artırarak cari açığına baskı yapabilir. Ayrıca Türkiye, bölgede deniz güvenliğine katkı sağlamak amacıyla Umman ve Katar ile askeri iş birliği anlaşmaları imzalamıştır. ABD-İran müzakerelerinin olumlu sonuçlanması, Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürebilir ve bölgesel istikrara katkıda bulunabilir. Ancak Türkiye'nin, İran'a yönelik yaptırımları delme suçlamaları ve ABD ile ilişkilerindeki hassas denge, bu gelişmeyi yakından takip etmesini gerektiriyor.
