ABD Başkanı Donald Trump'ın, Tahran'la Katar'ın başkenti Doha'da bu hafta doğrudan görüşmeler yapılacağı yönündeki iddiası, İranlı yetkililer tarafından sert bir dille yalanlandı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, "Ne doğrudan ne de dolaylı bir görüşme planlanmıştır" açıklamasını yaparken, ABD'li yetkililer ısrarla görüşmelerin Salı günü başlayacağını savunuyor. Bu çelişkili açıklamalar, iki ülke arasındaki gerginliğin diplomatik alana sıçradığının en somut göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Trump yönetimi, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine karşı "maksimum baskı" politikasını sürdürürken, son haftalarda Körfez ülkelerinin arabuluculuğunda bir diyalog kanalı açılması için yoğun çaba harcıyor. ABD Başkanı, geçen hafta Beyaz Saray'da düzenlediği basın toplantısında, "İran ile masaya oturmaya hazırız. Doha'da yapılacak görüşmelerde doğrudan konuşacağız" ifadelerini kullanmıştı. Ancak İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, bu açıklamalara sosyal medya üzerinden yanıt vererek, "Herhangi bir görüşme planımız yok. Trump yönetimi, yalan söyleyerek kendi iç kamuoyunu oyalamaya çalışıyor" demişti.
Diplomatik kaynaklara göre, Katar'ın girişimleriyle Umman ve Kuveyt'in de dahil olduğu bir müzakere süreci yürütülüyor. Ancak iki taraf arasındaki güven krizi, doğrudan bir görüşme takviminin oluşturulmasını engelliyor. Uzmanlar, Trump'ın daha önce Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile yaptığı gibi bir "sürpriz zirve" planlayarak İran'ı müzakere masasına çekmeye çalıştığını, ancak Tahran yönetiminin bu oyunu bozduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-İran gerginliği, tüm Ortadoğu'yu etkileyen bir krize dönüşme potansiyeli taşıyor. İran'ın nükleer programına ilişkin BM Denetleme Kurumu (IAEA) raporları, Tahran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırdığını gösteriyor. Trump'ın "müzakere" çağrıları, aslında İran'a daha sert yaptırımlar uygulamak için bir zemin hazırlama çabası olarak yorumlanıyor. Öte yandan, Avrupa Birliği ve Rusya, tansiyonun düşürülmesi için çağrı yaparken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin başını çektiği Körfez ülkeleri, ABD'nin askeri varlığını bölgede tutmasını istiyor.
Bu kriz, küresel enerji piyasalarında da dalgalanmaya neden oldu. Petrol fiyatları, Hürmüz Boğazı'nın güvenliğine ilişkin endişelerle son bir ayda yüzde 10'dan fazla arttı. Analistler, her iki tarafın da savaş istemediğini ancak yanlış bir adımın felakete yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la olan sınır komşuluğu ve ticari ilişkileri nedeniyle ABD-İran gerginliğinden doğrudan etkileniyor. Özellikle enerji ithalatında İran'a bağımlı olan Türkiye, olası bir yaptırım dalgasında zor durumda kalabilir. Ankara, hem Washington hem de Tahran'la diyalog kanallarını açık tutarak denge politikası izlemeye çalışıyor. Ancak bu kriz, Suriye ve Irak'taki Türk askeri varlığını da tehlikeye atabilir. Türkiye'nin, bölgede istikrarın sağlanması için arabuluculuk rolünü artırması beklenirken, ABD'nin İran'a yönelik olası bir askeri harekatı durumunda Türkiye'nin NATO yükümlülükleri ile kendi ulusal çıkarları arasında sıkışabileceği belirtiliyor.
