Pakistan hükümeti, Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında haftalardır süren gizli müzakerelerin bir anlaşmayla sonuçlandığını duyurdu. Pakistan Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, anlaşmanın imza töreninin 13 Ekim Cuma günü İsviçre'nin Zürih kentinde gerçekleşeceği belirtildi. Açıklamada, görüşmelerin Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütüldüğü ve iki tarafın da memnuniyetle karşıladığı bir metin üzerinde mutabakata varıldığı ifade edildi. Anlaşmanın kapsamına ilişkin henüz resmi bir detay paylaşılmazken, diplomatik kaynaklar anlaşmanın nükleer dosya, yaptırımlar ve bölgesel güvenlik gibi başlıkları kapsadığını bildiriyor.
Gelişmenin arka planı
ABD ile İran arasındaki gerilim, 2018 yılında dönemin ABD Başkanı Donald Trump'ın nükleer anlaşmadan (JCPOA) tek taraflı çekilmesi ve İran'a yönelik ağır yaptırımları yeniden uygulamaya koymasıyla zirveye ulaşmıştı. Bu süreçte İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırarak anlaşmadaki taahhütlerini aştı. Biden yönetimi göreve geldiğinde anlaşmaya dönüş için müzakerelere yeniden başlamış ancak süreç tıkanmıştı. Pakistan'ın arabuluculuk rolü ise ilk kez bu kadar somut bir sonuç ortaya koyuyor. Pakistan Dışişleri Bakanı Bilawal Butto Zerdari, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Pakistan'ın tarihi ve kültürel bağları, her iki tarafla da diyalog kurabilmemizi sağlıyor. Bu anlaşma, sadece bölgesel değil küresel barışa da katkı sunacaktır" dedi.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşmanın imzalanması halinde, İran'ın nükleer faaliyetlerinin sınırlandırılması karşılığında ABD yaptırımlarının kademeli olarak kaldırılması bekleniyor. Ayrıca İran'ın Yemen'deki Husilere ve Suriye'deki gruplara verdiği desteğin sınırlandırılması da masadaki konular arasında. İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölge ülkeleri ise anlaşmanın şartlarına ilişkin endişelerini dile getiriyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, anlaşmanın İran'ın nükleer silah kapasitesini tamamen durdurmadığı sürece kabul edilemez olduğunu belirtti. Suudi Arabistan ise İran'ın bölgesel nüfuzunu azaltması halinde anlaşmayı destekleyebileceğini sinyalledi.
Öte yandan, anlaşmanın imzalanması dünya enerji piyasalarını da doğrudan etkileyecek. Petrol fiyatları, İran'ın yeniden uluslararası pazara dönmesi halinde aşağı yönlü hareket edebilir. Ancak aşamalı bir yaptırım kaldırma süreci bekleniyor. Avrupa Birliği ve Çin, anlaşmayı memnuniyetle karşıladıklarını açıkladı. Rusya ise İran'ın çıkarlarının korunması gerektiğini vurguladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran anlaşması, Türkiye için kritik sonuçlar doğurabilir. Öncelikle, yaptırımların hafiflemesiyle İran ile ekonomik ilişkilerin canlanması beklenir. Türkiye'nin İran'dan doğal gaz ithalatı ve iki ülke arasındaki ticaret hacmi artabilir. Ancak İsrail ve Suudi Arabistan'ın tepkisi bölgesel dengeleri sarsabilir. Ayrıca, anlaşma İran'ın Suriye ve Irak'taki nüfuzunu zayıflatırsa, Türkiye'nin sınır güvenliği ve terörle mücadele politikaları olumlu etkilenebilir. Ankara, anlaşma sürecini dikkatle izlerken, kendi çıkarlarını koruyacak şekilde tüm taraflarla diplomasiyi sürdürmeyi hedefliyor.
