Hint asıllı ABD vatandaşı bilim insanı Arup Neogi, ABD'nin yaptırım listesinde bulunan Çin'in Chengdu kentindeki Elektronik Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nde (UESTC) fotoni alanında araştırma yürütüyor. Neogi, Çin devlet medyasına verdiği demeçte "Bilimin sınırı yok" ifadesini kullanarak, çalışmalarının bilimsel işbirliğinin siyasi engellerin üzerinde olduğunu gösterdiğini vurguladı. Neogi'nin uzmanlık alanı, ışığın üretilmesi, kontrol edilmesi ve algılanmasını inceleyen fotoni bilimi.
Bilim insanının profili ve araştırma alanı
Arup Neogi, Hindistan doğumlu bir bilim insanı olarak ABD vatandaşlığı taşıyor. Fotoni alanında uzmanlaşan Neogi, ışıkla ilgili temel bilimsel araştırmalardan optik teknolojilere kadar geniş bir yelpazede çalışmalar yürütüyor. UESTC'de görev yapması, ABD-Çin ilişkilerinde teknoloji ve akademik işbirliğinin ne denli karmaşık bir hal aldığını gözler önüne seriyor. Zira UESTC, ABD tarafından çeşitli yaptırımlara tabi tutulan, savunma ve elektronik alanında Çin'in önde gelen kurumlarından biri.
Neogi'nin çalışmaları, fotoniğin telekomünikasyon, tıbbi görüntüleme, sensör teknolojileri ve kuantum bilişim gibi kritik alanlardaki uygulamalarını kapsıyor. Çin'in bu üniversitede yürüttüğü araştırmalar, özellikle yarı iletken ve optik iletişim teknolojilerinde Batı ile rekabet edebilmek açısından stratejik önem taşıyor. ABD'nin yaptırımları, Çin'in bu tür kurumlara erişimini kısıtlamayı amaçlasa da, uluslararası bilim insanlarının burada çalışmaya devam etmesi, yaptırımların etkinliğini sorgulatıyor.
Yaptırımların gölgesinde bilimsel işbirliği
ABD, UESTC'yi 2012 yılından bu yana çeşitli yaptırım listelerine eklemiş durumda. Üniversite, özellikle askeri ve çift kullanımlı teknolojilerdeki araştırmaları nedeniyle ABD Ticaret Bakanlığı'nın ihracat kontrol listesinde yer alıyor. Bu durum, Amerikalı bilim insanlarının ve kurumlarının UESTC ile işbirliği yapmasını ciddi şekilde kısıtlıyor. Ancak Neogi gibi çifte vatandaşlığa sahip veya farklı ülke vatandaşlığı taşıyan akademisyenler için durum daha karmaşık bir hal alıyor.
Neogi'nin Çin devlet medyasına konuşması, Çin'in uluslararası bilim insanlarını kendine çekme ve yaptırımlara rağmen açık bir bilim ortamı olduğu mesajını verme çabasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Son yıllarda Çin, özellikle ABD ile yaşanan teknoloji savaşında, kendi araştırma ekosistemini güçlendirmek için yurtdışındaki bilim insanlarını ülkeye çekmeye yönelik politikalar izliyor. Neogi'nin "Bilimin sınırı yok" söylemi, bu politikaların bir yansıması olarak öne çıkıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-Çin rekabeti, özellikle teknoloji ve yarı iletken alanında son yıllarda giderek sertleşiyor. Washington, Pekin'in askeri modernizasyonuna katkıda bulunabilecek teknolojilere erişimini engellemek için bir dizi önlem almış durumda. Bu önlemler arasında UESTC gibi kurumlara yönelik yaptırımlar da bulunuyor. Ancak, Neogi örneğinde olduğu gibi, bireysel bilim insanlarının bu yaptırımları aşarak Çin'de çalışmaya devam etmesi, ABD'nin teknoloji kontrol rejiminin sınırlarını gösteriyor.
Hint asıllı bir ABD vatandaşının Çin'de çalışması, aynı zamanda Hindistan-Çin-ABD üçgenindeki ilişkiler açısından da dikkat çekici. Hindistan ile Çin arasında sınır anlaşmazlıkları ve jeopolitik rekabet devam ederken, Hint kökenli bilim insanlarının Çin'deki kurumlarda görev alması, Hindistan'ın kendi diasporası üzerindeki etkisini ve ABD'nin Hint diasporasıyla ilişkilerini sorgulatıyor. Neogi'nin durumu, küresel bilim camiasında vatandaşlık, sadakat ve bilimsel özgürlük arasındaki gerilimi de simgeliyor.
Bilimsel araştırmalarda uluslararası işbirliğinin önemi sık sık vurgulansa da, büyük güçler arası rekabetin bu işbirliğini nasıl şekillendirdiği ve kısıtladığı somut örneklerle ortaya çıkıyor. Neogi'nin UESTC'deki varlığı, hem Çin'in yaptırımlara rağmen bilimsel açıklık mesajını hem de ABD'nin kontrol mekanizmalarının etkinliğini test eden bir vaka olarak görülebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabetinde denge politikası izlerken, yaptırımlara tabi kurumlarla işbirliği yapan üçüncü ülke bilim insanlarının durumu Ankara için de ders niteliğinde. Türkiye'nin kendi savunma ve elektronik sanayisinde Çin ile işbirliği potansiyeli, ABD yaptırımları riskini beraberinde getiriyor. Ayrıca, Türkiye'deki üniversitelerin uluslararası akademisyenleri çekme çabaları, benzer şekilde siyasi engellerle karşılaşabilir. Neogi örneği, bilimsel işbirliğinin jeopolitik sınırları aşma kapasitesini gösterirken, Türkiye'nin teknoloji bağımsızlığı hedefleri açısından da ilham verici olabilir.
