ABD, Doğu Çin Denizi, Güney Çin Denizi ve Tayvan Boğazı'nı kapsayan birinci ada zinciri boyunca Çin'e yönelik baskısını artırırken, Pekin yönetimi deniz yetkilileri arasında daha sıkı koordinasyon arayışına girdi. Çinli araştırmacılar, Washington'un bu üç kritik su yolunda eşgüdümlü operasyonlarla Çin'in çıkarlarını tehdit ettiğini belirtiyor.
Arka plan: ABD'nin üç cepheli stratejisi
ABD, birinci ada zinciri boyunca Çin'i çevreleyen stratejik konumdaki üç deniz alanında askeri varlığını ve diplomatik baskısını artırdı. Doğu Çin Denizi'nde Senkaku/Diaoyu Adaları üzerindeki egemenlik anlaşmazlığı nedeniyle Japonya ile işbirliği yapan Washington, Güney Çin Denizi'nde uluslararası hukuka aykırı olduğunu iddia ettiği Çin'in iddialarına karşı Filipinler, Vietnam ve diğer bölge ülkeleriyle ortak tatbikatlar düzenliyor. Tayvan Boğazı'nda ise ABD savaş gemilerinin geçişi ve Tayvan'a silah satışları, Çin'in ana karayla birleşmeye yönelik çabalarına meydan okuyor.
Çinli araştırmacılar, bu üç cepheli baskının koordineli bir stratejinin parçası olduğunu savunuyor. Örneğin, ABD'nin Güney Çin Denizi'ndeki tatbikatları, Tayvan Boğazı'ndaki gerilimlerle aynı zamana denk getiriliyor. Bu durum, Pekin'in deniz kaynaklarını bölmek ve dikkatini dağıtmak amacı taşıyor. Uzmanlara göre, ABD'nin amacı Çin'in denizlere açılma stratejisini sınırlamak ve bölgesel müttefiklerine güvence vermek.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin bu üç denizdeki baskısı, sadece Çin'i değil, tüm Asya-Pasifik bölgesinin güvenlik mimarisini etkiliyor. Birinci ada zinciri, Japonya'dan Filipinler'e, oradan Endonezya'ya uzanan bir hattı kapsıyor ve Çin'in denizden çevrelenmesi anlamına geliyor. Washington'un bu stratejisi, bölgedeki müttefiklerini Çin karşısında cesaretlendirirken, Pekin'in kendi deniz yetkilileri arasında daha hızlı karar alma ve operasyonel koordinasyon mekanizmaları geliştirmesine yol açıyor.
Bu durum, aynı zamanda küresel ticaret yollarının güvenliğini de ilgilendiriyor. Doğu Çin Denizi ve Güney Çin Denizi, dünya deniz ticaretinin önemli bir kısmını taşıyor. ABD-Çin rekabeti, bu su yollarında seyir güvenliğini ve serbest ticaret akışını tehdit ediyor. Çin'in karşı hamleleri arasında, deniz polisi ve donanma arasında daha sıkı işbirliği, sivil-askeri entegrasyon ve yeni deniz gözetleme sistemleri yer alıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin rekabetinin Asya-Pasifik'teki bu boyutu, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de küresel güç dengeleri üzerinde dolaylı etkiler yaratıyor. Türkiye, hem NATO üyesi olarak ABD ile ittifak ilişkisine sahip hem de Çin ile ekonomik ve diplomatik bağlarını derinleştiriyor. Bu gerilim, Türkiye'nin iki süper güç arasında denge politikası izlemesini zorlaştırabilir. Ayrıca, Hint-Pasifik stratejisi kapsamında Türkiye'nin bölge ülkeleriyle ticari ve askeri işbirlikleri göz önüne alındığında, deniz güvenliği konusu Türk dış politikasında daha fazla yer bulabilir. Krizin büyümesi, küresel enerji ve tedarik zincirlerini etkileyerek Türkiye ekonomisi üzerinde de risk oluşturabilir.
