ABD Stratejik Petrol Rezervi (SPR), 1980'lerden bu yana en düşük seviyesine gerilemiş durumda. Enerji Bakanlığı'nın verilerine göre, rezervler şu anda yaklaşık 370 milyon varil seviyesinde bulunuyor. Bu miktar, ülkenin 40 yıllık tarihindeki en düşük stok seviyesine işaret ediyor. Ancak Bakanlık, yer altı depolama tuz mağaralarının işletilmesi için gereken minimum 70 milyon varillik seviyenin hâlâ üzerinde olunduğunu ve piyasalarda ciddi bir arz sıkıntısı yaşanmadığını savunuyor.
Stratejik rezervlerin düşüşünün arka planı
SPR, 1973 petrol krizinin ardından ABD'nin enerji güvenliğini sağlamak amacıyla 1975 yılında kuruldu. Teksas ve Louisiana kıyılarındaki tuz mağaralarında depolanan ham petrol, ulusal acil durumlarda kullanılmak üzere tutuluyor. Rezerv, 2009 yılında 727 milyon varille zirveye ulaşmıştı.
Son dönemdeki düşüşün ana nedeni, Joe Biden yönetiminin Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası artan benzin fiyatlarını kontrol altına almak amacıyla SPR'den tarihi miktarlarda petrol satışı yapması. 2022 yılında 180 milyon varilden fazla petrol piyasaya sürüldü. Kongre ayrıca, 2023 ve 2024 mali yılları için toplam 45 milyon varillik satışa daha onay verdi.
Enerji Bakanlığı, depolama tesislerinin operasyonel limitinin altına düşülmediğini belirtiyor. Bakanlık sözcüsü, "70 milyon varil, tuz mağaralarının yapısal bütünlüğünü korumak ve pompalama sistemlerinin çalışması için gereken mutlak minimumdur. Şu anda bu seviyenin oldukça üzerindeyiz ve piyasalara müdahale kapasitemiz devam ediyor," dedi. Öte yandan S&P Global Commodity Insights gibi bağımsız enerji analiz firmaları, operasyonel minimumun 200-250 milyon varil arasında olduğunu tahmin ediyor. Bu görüş ayrılığı, rezervin gerçek esneklik kapasitesine dair soru işaretleri yaratıyor.
ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) verilerine göre, ülkenin ham petrol üretimi günde 13 milyon varil ile rekor seviyelerde seyrediyor. Buna rağmen, SPR'deki düşüş, ABD'nin enerji güvenliği tartışmalarını alevlendirdi. Bazı Cumhuriyetçi milletvekilleri, stokların yeniden doldurulması için acil bir plan hazırlanmasını talep ediyor.
Küresel enerji piyasalarına olası etkileri
SPR'nin düşük seviyede olması, küresel petrol piyasalarında potansiyel bir arz şokuna karşı tampon mekanizmasını zayıflatıyor. ABD, Çin ve Japonya gibi büyük petrol tüketicileri, stratejik rezervlerini acil durumlarda kullanarak fiyat dalgalanmalarını dengelemeye çalışıyor. SPR'nin küçülmesi, OPEC+'ın üretim kesintileri karşısında ABD'nin elini zayıflatabilir.
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve müttefikleri, Nisan 2023'te sürpriz bir şekilde üretimi günde 1,66 milyon varil kesme kararı almıştı. Bu hamle, Brent petrolün varil fiyatını kısa sürede 90 doların üzerine taşımıştı. Eğer SPR kapasitesi daha yüksek olsaydı, ABD yönetimi bu kesintilere daha güçlü bir yanıt verebilirdi.
Biden yönetimi, geçen yıl düşük fiyatlardan yararlanarak SPR'yi yeniden doldurma planını duyurmuştu. Ancak bu plan kapsamında şu ana kadar sadece 45 milyon varil alım yapılabildi. Enerji Bakanlığı, 2024 sonuna kadar toplam 60 milyon varil alımı hedefliyor, ancak bu miktar rezervin eski seviyelerine dönmesi için yetersiz kalıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
SPR'nin düşüşü, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için dolaylı ama önemli bir risk taşıyor. ABD'nin petrol piyasalarına müdahale kapasitesinin azalması, küresel fiyatların daha oynak hale gelmesine yol açabilir. Türkiye, cari açığının büyük kısmını enerji ithalatına borçlu bir ülke olarak, petrol fiyatlarındaki sert yükselişlerden doğrudan etkileniyor. Ayrıca, ABD'nin enerji güvenliği endişeleri, Orta Doğu ve Kafkasya'da enerji koridorlarına yönelik jeopolitik rekabeti artırabilir. Türkiye, bu bağlamda enerji arz güvenliğini çeşitlendirmek için nükleer, yenilenebilir ve yerli kaynaklarına yatırımı hızlandırmalı.
