ABD'de sığır eti satın alan tüketicileri ilgilendiren dev bir tazminat davasında başvuru süresi daralıyor. Yaklaşık 87,5 milyon dolarlık anlaşma kapsamında, uygun ürünleri satın alan kişilerin hak talebinde bulunmak için yalnızca birkaç günü kaldı. Dava, et fiyatlarının manipüle edildiği iddiasıyla açılmıştı ve 300'e yakın farklı sığır eti ürününü kapsıyor. Başvuruların 15 Aralık'a kadar yapılması gerekiyor.
Davanın arka planı ve detaylar
Söz konusu dava, Amerikan sığır eti piyasasında büyük şirketlerin fiyatları rekabete aykırı şekilde belirlediği iddiasına dayanıyor. Davacılar, 2015-2021 yılları arasında Tyson Foods, JBS, Cargill ve National Beef gibi dev et üreticilerinin, piyasayı domine ederek suni fiyat artışına neden olduğunu öne sürdü. Bu şirketler, toplam ABD sığır eti işleme kapasitesinin %80'inden fazlasını kontrol ediyor.
Davacı avukatları, söz konusu dönemde tüketicilerin sığır eti için olması gerekenden yüzde 20-30 daha fazla ödeme yaptığını savundu. Mahkeme, iddiaları ciddi bularak sınıf davasını kabul etti ve taraflar anlaşma yoluna gitti. 87,5 milyon dolarlık fon, davaya dahil olan tüm tüketiciler arasında paylaştırılacak. Anlaşma kapsamına giren ürünler arasında biftek, kıyma, rosto, sosisli sandviç ve köfte gibi yaygın tüketilen et ürünleri bulunuyor.
Hak talebinde bulunmak isteyenlerin, satın aldıkları ürünlere ait fiş veya fatura gibi belgeleri ibraz etmeleri gerekiyor. Ancak belgesi olmayanlar da, yeminli beyanla başvuru yapabiliyor. Ödeme miktarı, toplam başvuru sayısına göre değişecek; kişi başına 20 ila 200 dolar arasında bir tazminat bekleniyor.
Küresel boyut ve yankılar
Bu dava, ABD'de gıda fiyatlarına yönelik artan denetimlerin bir parçası olarak dikkat çekiyor. Son yıllarda, özellikle pandemi döneminde yükselen enflasyonla birlikte, büyük gıda şirketlerinin fiyatlama politikaları daha sıkı mercek altına alındı. ABD Adalet Bakanlığı da et endüstrisindeki rekabet ihlallerine yönelik soruşturmalarını sürdürüyor.
Benzer davalar Avrupa ve diğer gelişmiş ekonomilerde de görülüyor. Et endüstrisindeki yoğunlaşma, küresel gıda tedarik zincirinde fiyat şeffaflığı ve adil rekabet tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Uzmanlar, bu tür toplu davaların tüketici haklarını koruma açısından önemli bir araç olduğunu belirtiyor. Ancak anlaşma miktarının, toplam zararın çok altında kaldığı eleştirileri de yapılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu dava doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, küresel gıda tedarik zincirindeki rekabet sorunlarının ülkemiz için de önemli dersler taşıdığı söylenebilir. Türkiye'de kırmızı et fiyatları son dönemde yüksek enflasyonun etkisiyle hızla arttı. ABD'deki bu dava, et piyasasında yoğunlaşmanın fiyatlar üzerindeki etkisini göstermesi bakımından öğretici. Türkiye'de de et işleme sektöründe benzer bir yoğunlaşma olup olmadığının araştırılması, tüketici refahı açısından faydalı olabilir. Ayrıca, sınıf davası mekanizması ülkemizde henüz yaygın değil; bu dava, Türk tüketici hukuku açısından da bir referans teşkil edebilir.
