Washington, 23 Haziran – Cumhuriyetçi çoğunluklu ABD Senatosu, Salı günü İran'a karşı ABD askeri harekatını durdurmayı öngören bir yasayı kabul etti. Ancak bu kararın, Başkan Donald Trump yönetiminin İslam Cumhuriyeti ile barış anlaşması müzakereleri yürüttüğü bir dönemde savaşı nasıl etkileyeceği henüz netlik kazanmış değil. Senato, 50'ye 49 oyla kabul edilen yasa ile İran'a yönelik herhangi bir saldırı için Kongre onayı zorunluluğu getiriyor. Bu adım, Trump'ın daha önce İran'ı vurmakla tehdit ettiği bir ortamda, yürütme organının savaş yetkilerini sınırlamaya yönelik en somut girişim olarak değerlendiriliyor.
Yasanın Arka Planı ve Siyasi Boyut
Yasa, esas olarak Senato'nun savaş ilan etme yetkisini hatırlatmayı amaçlıyor. Anayasa'ya göre savaş ilan etme yetkisi Kongre'ye ait olsa da, son yıllarda başkanlar askeri harekat için Kongre onayı almadan eyleme geçme eğiliminde oldu. Özellikle Ocak ayında İranlı General Kasım Süleymani'nin ABD tarafından öldürülmesinin ardından tırmanan gerginlik, Kongre'nin savaş yetkilerini yeniden tartışmaya açtı. Senato Çoğunluk Lideri Mitch McConnell bile, yasanın geçmesine izin vererek kendi partisinin başkanına karşı bir mesaj göndermiş oldu. Yasa, şimdi Temsilciler Meclisi'ne gidecek. Meclis Başkanı Nancy Pelosi, benzer bir yasayı geçirmeye çalışıyor ancak Trump'ın vetosuyla karşılaşması muhtemel. Trump, daha önce bu tür girişimleri "başkanlık yetkilerine müdahale" olarak nitelendirmiş ve veto tehdidinde bulunmuştu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin İran'a yönelik askeri harekatının durdurulması, sadece iki ülke arasındaki ilişkileri değil, tüm Ortadoğu dengelerini etkileyecek bir potansiyele sahip. İran, nükleer programı ve bölgedeki vekil güçleri aracılığıyla Suudi Arabistan, İsrail ve ABD için önemli bir tehdit oluşturuyor. Trump yönetimi, İran'ı nükleer müzakerelere zorlamak için "maksimum baskı" politikası uygularken, Senato'nun bu adımı Trump'ın elini zayıflatabilir. Öte yandan, İran'ın dini lideri Ayetullah Hamaney, ABD'nin güvenilir bir müzakere ortağı olmadığını savunuyor. Senato kararı, İran'a ABD'nin savaş istemediği sinyali verse de, Tahran'ın nükleer faaliyetlerini durdurması için yeterli olmayabilir. Bölgesel aktörlerden İsrail, ABD'nin İran'a karşı askeri seçeneği masada tutmasını isterken, Avrupa ülkeleri diplomatik çözümü destekliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile sınır komşusu olması ve tarihsel olarak istikrarlı ilişkiler yürütmesi nedeniyle ABD-İran gerginliğinden doğrudan etkileniyor. Senato'nun savaşı durdurma kararı, Türkiye'nin güney sınırında olası bir çatışma riskini azaltarak güvenlik endişelerini bir nebze hafifletebilir. Ancak bu karar, ABD'nin bölgedeki askeri varlığını azaltması anlamına gelmiyor; aksine, Trump yönetimi İran'a yönelik yaptırımları sürdürüyor. Türkiye, İran'dan doğalgaz ve petrol ithal eden bir ülke olarak, yaptırımların ekonomik etkilerini hissediyor. Ayrıca, İran'ın Suriye ve Irak'taki varlığı Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını doğrudan ilgilendiriyor. Bu nedenle Ankara, Washington ile Tahran arasındaki diyaloğun sürmesini ve askeri seçeneğin tamamen ortadan kalkmasını istiyor. Senato kararı, Türkiye'nin uzun vadeli hedefleriyle örtüşen bir gelişme olarak değerlendirilebilir.
