ABD Senatosu Dış İlişkiler Komitesi'nin kıdemli Demokrat üyesi Senatör Jeanne Shaheen, İsrail'e yapılması planlanan 2,8 milyar dolarlık silah satışını süresiz olarak askıya aldı. The Hill gazetesinin cuma günü duyurduğu habere göre Shaheen, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Demokrat kanattan gelen endişeleri dikkate almamasına tepki gösterdi. Bu hamle, Washington ile Tel Aviv arasındaki silah sevkiyatı sürecinde nadir görülen bir tıkanmaya işaret ediyor ve İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonlarına yönelik Kongre içindeki artan rahatsızlığın somut bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Satışın Askıya Alınmasının Arka Planı
Senatör Shaheen'in kararı, ABD'nin İsrail'e yönelik askeri yardım paketlerini onaylama sürecinde kullandığı gayri resmi bir mekanizma olan 'hold' (bekletme) yetkisine dayanıyor. Kongre üyeleri, belirli bir silah satışına ilişkin ciddi çekinceleri olduğunda, ilgili komiteye başvurarak satışı geçici olarak durdurabiliyor. Shaheen'in bu adımı, sadece bir prosedür değil, aynı zamanda İsrail'in ABD'den gelen silahları nasıl kullandığına dair hesap verebilirlik talebinin bir yansıması. Demokrat senatör, Netanyahu hükümetinin özellikle Gazze'deki sivil kayıpları ve insani yardımın engellenmesi gibi konularda ABD'li yetkililerin uyarılarını yeterince ciddiye almadığını düşünüyor.
Silah satışının içeriğine dair ayrıntılar henüz netleşmedi; ancak 2,8 milyar dolarlık paketin büyük olasılıkla yüksek hassasiyetli mühimmat, savaş uçağı parçaları ve savunma sistemlerini kapsadığı tahmin ediliyor. Bu tür satışlar genellikle ABD Dışişleri Bakanlığı ve Savunma Bakanlığı'nın onayının ardından Kongre'ye bildiriliyor ve ardından yasal bir bekleme süresi içinde itiraz edilmediği takdirde hayata geçiyor. Shaheen'in itirazı, bu süreci fiilen dondurmuş durumda. Senatörün ofisinden yapılan açıklamada, 'İsrail'in güvenliğine olan bağlılığımız sarsılmazdır; ancak Başbakan Netanyahu'nun bazı politikaları Amerikan yasaları ve değerleriyle çelişmektedir' ifadelerine yer verildiği öne sürülüyor.
Beyaz Saray'dan konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak Amerikan basınına konuşan üst düzey bir yönetim yetkilisi, satışın askıya alınmasının 'geçici' olabileceğini ve İsrail tarafının endişeleri gidermesi halinde sürecin yeniden başlatılabileceğini belirtti. Öte yandan İsrail Başbakanlık Ofisi, konuyla ilgili doğrudan bir yorum yapmaktan kaçındı; ancak Kudüs'ten gelen ilk sinyaller, kararın 'hayal kırıklığı yarattığı' yönünde.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin İsrail'e silah satışını askıya alması, Orta Doğu'daki güç dengeleri açısından kritik bir eşik olabilir. İsrail, uzun yıllardır ABD'nin en büyük askeri yardım alıcısı konumunda ve yıllık 3,8 milyar dolarlık düzenli yardımın yanı sıra ek paketlerle destekleniyor. Bu satışın durdurulması, İsrail'in özellikle hava savunma sistemleri ve uzun menzilli mühimmat tedarikinde kısa vadeli sıkıntılar yaşamasına yol açabilir. Ayrıca İran'ın bölgedeki etkisini artırma çabaları ve Lübnan'daki Hizbullah ile artan gerilim göz önüne alındığında, İsrail'in savunma kapasitesindeki olası bir zayıflama, bölgesel istikrarı daha da kırılgan hale getirebilir.
Küresel ölçekte ise bu gelişme, ABD'nin İsrail'e yönelik koşulsuz desteğinin sorgulandığı bir döneme denk geliyor. Uluslararası kamuoyunda ve Birleşmiş Milletler'de İsrail'e yönelik eleştiriler artarken, ABD Kongresi'ndeki Demokrat kanadın bu adımı, Washington'un pozisyonunda bir yumuşama sinyali olarak okunabilir. Avrupa başkentleri de kararı dikkatle izliyor; bazı AB ülkeleri İsrail'e silah satışlarını zaten kısıtlamış durumda. NATO müttefikleri arasında İsrail'e askeri destek konusunda görüş ayrılıkları derinleşebilir.
Uzmanlar, Shaheen'in hamlesinin tamamen sembolik kalmayabileceğini, zira Kongre'nin dış politika üzerindeki denetim gücünün somut bir örneği olduğunu vurguluyor. Ancak satışın tamamen iptal edilip edilmeyeceği, önümüzdeki günlerde İsrail'in atacağı adımlara ve ABD yönetiminin tutumuna bağlı. Eğer İsrail, insani yardım konusunda taviz vermezse, Demokratların daha fazla satışı bloke etmesi gündeme gelebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İsrail'e yapılan silah satışının askıya alınmasını, bölgesel dengeler açısından dikkatle izlemeli. Ankara, uzun süredir Gazze'deki insani krize dikkat çekiyor ve İsrail'e yönelik silah sevkiyatının durdurulması çağrısında bulunuyordu. Bu gelişme, Türkiye'nin uluslararası platformlardaki pozisyonunu güçlendirebilir. Ancak ABD-İsrail ilişkilerindeki bu geçici gerilim, Türkiye'nin ABD ile olan savunma işbirliğini doğrudan etkilemez. Yine de bölgede İran'ın artan etkinliği karşısında Türkiye'nin güvenlik hesaplamaları, İsrail'in caydırıcılığındaki olası bir azalmayı hesaba katmalı.
