ABD'nin Afrika'daki özel harekat birimlerinin komutanı, Somali'nin kuzeydoğusundaki yarı özerk Puntland bölgesinin lideriyle Ağustos ayı başında bir güvenlik anlaşması imzalayarak, bölgedeki Amerikan askeri varlığının genişletilmesine yeşil ışık yaktı. Bu gelişme, Kızıldeniz'deki tansiyonun yükseldiği bir dönemde bölgesel güç dengelerini yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor.
Gelişmenin arka planı
ABD Afrika Komutanlığı'na (AFRICOM) bağlı özel harekat birimlerinin komutanı Orgeneral John Smith, Puntland Cumhurbaşkanı Said Abdullahi Deni ile 3 Ağustos'ta Garowe'de bir araya gelerek, mevcut askeri işbirliğinin kapsamını genişleten bir mutabakat zaptı imzaladı. Puntland hükümetinden yapılan kısa yazılı açıklamada, anlaşmanın bölgedeki ABD askeri üssünün büyütülmesini öngördüğü belirtildi. Açıklamada, tarafların terörle mücadele ve deniz güvenliği konularında ortak operasyonları güçlendirmek üzere mutabık kaldıkları ifade edildi.
Puntland, Somali'nin federal yapısı içinde özerk bir konuma sahip; ancak fiilen bağımsız bir yönetime sahip bu bölge, stratejik olarak Aden Körfezi'ne ve Kızıldeniz'in güney girişine hakim. Bölge, uzun yıllardır ABD'nin insansız hava aracı operasyonları ve terörle mücadele faaliyetleri için bir üs olarak kullanılıyor. Ancak yeni anlaşmanın, mevcut tesislerin genişletilmesini ve muhtemelen yeni bir deniz üssü inşasını içerdiği iddia ediliyor.
Bölgesel boyut: Kızıldeniz'de güç mücadelesi
Bu anlaşma, Kızıldeniz'deki ticari gemilere yönelik Husi saldırılarının tırmanması ve bölgesel güçlerin deniz güvenliğini sağlama çabalarının arttığı bir dönemde geldi. ABD, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin de aralarında bulunduğu koalisyon, Yemen açıklarında devriye geziyor. Puntland'ın konumu, bu operasyonlara lojistik destek sağlamak açısından kritik önem taşıyor.
Somali federal hükümeti, Puntland'ın ayrı bir anlaşma imzalamasına karşı çıkarak, tüm dış anlaşmaların başkent Mogadişu üzerinden yapılması gerektiğini vurguladı. Ancak Puntland yönetimi, son dönemde federal hükümetle yaşadığı anayasal kriz nedeniyle bağımsız hareket etme eğilimini artırmış durumda. Bu durum, Somali'nin iç siyasi dinamiklerini de etkileyebilecek bir gerilim kaynağı olarak öne çıkıyor.
Öte yandan, bölgede Türkiye'nin de önemli bir askeri varlığı bulunuyor. Türkiye, Mogadişu'da büyük bir askeri üsse sahip ve Somali'nin federal hükümetiyle yakın işbirliği yapıyor. Ancak Puntland'ın bağımsız anlaşmaları, federal hükümetin yetkisini zayıflatarak bölgede yeni bir denge unsuru yaratabilir. Türkiye'nin Somali'deki etkisi, özellikle deniz güvenliği ve terörle mücadele alanlarında, Puntland'ın bu yeni yönelimiyle bir rekabet mi yoksa işbirliği mi doğuracağı önümüzdeki dönemde netleşecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Puntland'daki askeri varlığını genişletmesi, Türkiye'nin Somali'deki etkinliği açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme. Türkiye, Somali federal hükümetiyle savunma ve deniz anlaşmaları yapmış durumda; ancak Puntland'ın otonom yapısı nedeniyle ABD ile doğrudan anlaşması, Türkiye'nin sahadaki manevra alanını kısıtlayabilir. Öte yandan, Kızıldeniz'deki istikrarsızlık, Türkiye'nin deniz ticareti ve enerji güvenliği açısından risk oluşturuyor. Türkiye'nin, hem federal hükümetle hem de bölgesel yönetimlerle dengeli bir diplomasi yürütmesi ve deniz güvenliğinde daha aktif bir rol üstlenmesi gerekebilir. Bu durum, Türkiye'nin Afrika Boynuzu'ndaki stratejik ortaklıklarını yeniden gözden geçirmesine yol açabilir.
