ABD'nin acil durum ham petrol rezervi, 1983'ten bu yana en düşük seviyesine geriledi. Trump yönetimi, İran'daki savaşın tetiklediği akaryakıt fiyatlarındaki sert yükselişi kontrol altına almak için 172 milyon varillik stratejik petrol salım planını tamamlamaya yaklaşıyor. Stratejik Petrol Rezervi (SPR), dört tuz mağarasında depolanan yaklaşık 727 milyon varillik kapasitesiyle ülkenin en büyük acil durum enerji kaynağı konumunda. Son salımlarla birlikte rezervlerin 350 milyon varilin altına düştüğü ve mevcut seviyelerin tarihsel ortalamanın oldukça altında olduğu belirtiliyor.
Gelişmenin Arka Planı
SPR, 1973 Arap Petrol Ambargosu'nun ardından 1975 yılında kuruldu. O tarihten bu yana sadece büyük krizlerde kullanılan rezerv, Körfez Savaşı, Katrina Kasırgası ve 2011 Libya krizi gibi dönemlerde devreye sokuldu. Trump yönetiminin 2025 başında başlattığı salım programı, İran'ın Basra Körfezi'ndeki tanker geçişlerini engellemesiyle petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkması üzerine hızlandırıldı. Enerji Bakanlığı verilerine göre, Nisan 2025 itibarıyla SPR'de 345 milyon varil kaldı. Bu miktar, ABD'nin 18 günlük net petrol ithalatına denk geliyor. Oysa 2015 yılında bu rezerv 695 milyon varil ile zirve yapmıştı.
Uzmanlar, rezervlerin bu kadar hızlı tükenmesinin ulusal güvenlik riski oluşturduğunu savunuyor. Stratejik rezervlerin acil durumlar için korunması gerektiğini belirten analistlere göre, mevcut salım miktarı kısa vadede fiyatları baskılasa da ülkeyi yeni şoklara karşı savunmasız bırakıyor. Öte yandan Beyaz Saray, salımların 2025 yıl sonuna kadar tamamlanacağını ve ardından rezervlerin yeniden doldurulmaya başlanacağını duyurdu. Ancak yeniden doldurma operasyonu için petrol fiyatlarının düşmesi ve jeopolitik risklerin azalması gerektiği ifade ediliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran savaşı, küresel petrol arzında günlük yaklaşık 3 milyon varillik bir boşluk yarattı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin üretimi artırmasına rağmen, piyasalardaki arz endişesi sürüyor. ABD'nin stratejik rezervlerini piyasaya sürmesi, OPEC+ içinde de tartışmalara yol açtı. Bazı OPEC üyeleri, ABD'nin piyasaya ek arz sağlamasının fiyatları istikrarsızlaştırdığını savunurken, diğer üreticiler bunu küresel enerji güvenliğine katkı olarak değerlendiriyor. Avrupa ülkeleri de benzer şekilde kendi stratejik rezervlerini kullanma planlarını devreye soktu. Almanya ve Fransa, ulusal petrol stoklarını kullanıma açmayı değerlendiriyor.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verilerine göre, benzin fiyatları son altı ayda galon başına 1.20 dolar artarak 4.85 dolara yükseldi. Bu, Amerikan haneleri için yıllık yaklaşık 1.800 dolarlık ek bir maliyet anlamına geliyor. Orta vadede fiyatların düşmesi için İran'daki çatışmaların sona ermesi ve Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş güvenliğinin sağlanması gerekiyor. Bu koşullar oluşmazsa, SPR salımlarının etkisi sınırlı kalacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin stratejik petrol rezervlerini tüketmesi, küresel petrol piyasalarında arz güvenliği endişelerini artırıyor. Türkiye, ham petrol ithalatının büyük kısmını Irak, Rusya ve Orta Doğu ülkelerinden karşılıyor. Eğer ABD rezervleri hızla tükenir ve beklenmedik bir arz kesintisi yaşanırsa, Türkiye'nin enerji maliyetleri artabilir ve cari açık üzerinde baskı oluşabilir. Ayrıca, İran savaşının Türkiye'nin doğal gaz ve petrol tedarik rotalarına etkisi de dikkatle izlenmeli. Türkiye'nin kendi stratejik petrol stoklarını yeterli düzeyde tutması ve alternatif tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesi bu dönemde daha da önem kazanıyor.
