ABD'de gıda kaynaklı hastalıklara yol açan ve 'patlayıcı ishal' olarak bilinen Cyclospora cayetanensis paraziti, federal hükümetin izleme programından geçen yaz çıkarıldı. Trump yönetiminin bütçe kesintileri kapsamında alınan bu karar, uzmanlara göre salgının gerçek boyutunun bilinenden çok daha büyük olabileceği anlamına geliyor. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) verilerine göre, her yıl binlerce kişi bu parazit nedeniyle hastanelik olurken, kesintiler nedeniyle vakaların takip edilememesi halk sağlığı açısından ciddi bir tehdit oluşturuyor.
Cyclospora cayetanensis: Gıda kaynaklı sessiz tehdit
Cyclospora cayetanensis, kontamine meyve ve sebzeler yoluyla bulaşan bir tek hücreli parazittir. Enfeksiyon, sulu ishal, iştah kaybı, kilo verme, kramplar, şişkinlik, gaz, bulantı ve yorgunluk gibi belirtilere yol açar. Bağışıklık sistemi zayıf kişilerde haftalarca sürebilen bu hastalık, tedavi edilmezse ciddi komplikasyonlara neden olabilir. CDC, her yıl ortalama 2.500 vaka bildirildiğini, ancak gerçek sayının 10 kat daha fazla olabileceğini tahmin ediyor.
Parazit, özellikle yurt dışından ithal edilen taze ürünlerle ilişkilendiriliyor. 2018'de Meksika'dan gelen marullar nedeniyle 200'den fazla kişi hastalanmıştı. 2020'de ise Guatemala'dan ithal edilen taze otlar nedeniyle 100'den fazla vaka kaydedilmişti. Trump yönetimi, 2020 yılında CDC'nin bütçesini %20 oranında kesmiş ve bu kapsamda Cyclospora izleme programını durdurmuştu. Program, parazitin genetik profillemesini yaparak salgın kaynaklarını tespit etmeye yarıyordu.
Küresel boyut: İthalat ve gıda güvenliği
Cyclospora salgınları yalnızca ABD'de değil, dünya genelinde gıda güvenliği endişelerini artırıyor. Parazit, özellikle tropikal ve subtropikal bölgelerde yaygın. İklim değişikliği nedeniyle daha geniş alanlara yayılabileceği belirtiliyor. ABD'nin izleme programını durdurması, uluslararası ticarette de sorunlara yol açabilir. İthalatçı ülkeler, ürünlerinin güvenli olduğunu kanıtlamak için kendi testlerini yapmak zorunda kalacak. Bu da maliyetleri artıracak ve ticaret akışını etkileyebilir.
Avrupa Birliği, gıda güvenliği konusunda daha sıkı düzenlemelere sahip. Ancak ABD'deki bu boşluk, küresel gıda zincirinde bir zayıflık yaratıyor. Uzmanlar, diğer ülkelerin de benzer kesintiler yapması halinde küresel bir halk sağlığı krizi yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
Trump yönetiminin kesintileri, sadece Cyclospora'yı değil, diğer gıda kaynaklı hastalıkların izlenmesini de etkiledi. CDC'nin 'Gıda Ağı' olarak bilinen takip sistemi, bütçe kısıtlamaları nedeniyle daraltıldı. Bu durum, gelecekteki salgınların erken tespit edilmesini engelleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD'ye önemli miktarda yaş meyve ve sebze ihraç eden bir ülke. ABD'nin gıda güvenliği önlemlerindeki zafiyet, Türk ihracatçıları için ek denetim yükü getirebilir. Öte yandan, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile gümrük birliği anlaşması kapsamında uyguladığı sıkı gıda güvenliği standartları, olası bir ihracat krizine karşı tampon görevi görebilir. Ancak küresel tedarik zincirindeki bu boşluk, Türkiye'nin kendi iç pazarında da benzer parazit salgınlarına karşı dikkatli olmasını gerektiriyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın izleme sistemlerini güçlendirmesi, hem halk sağlığı hem de ihracat güvencesi açısından kritik önem taşıyor.
