ABD Ordusu'nun tatbikatlarda sıklıkla kullandığı, birbirine bağlı çadırlar, araçlar ve jeneratörlerden oluşan devasa taktik operasyon merkezleri (TOC) olan 'TOC Mahal'ler, Rusya-Ukrayna savaşında nadiren görülüyor. Bunun nedeni, bu tür büyük ve sabit yapıların modern savaş alanında keşif ve imha edilmeye çok açık olması. Ukrayna'da her iki taraf da daha küçük, gizli ve dağıtık komuta merkezleri kullanarak hayatta kalmaya çalışıyor. Bu durum, ABD Ordusu'nun gelecekteki çatışmalar için komuta kontrol konseptlerini yeniden düşünmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Gelişmenin Arka Planı: Neden TOC Mahaller Sorunlu?
ABD Ordusu, Barış Zamanı Operasyonları veya düşük yoğunluklu çatışmalar için tasarlanmış TOC Mahal konseptini, savaşın sert gerçekleri karşısında sorgulamaktadır. TOC Mahaller, genellikle insansız hava araçları (İHA) ve elektronik harp sistemleri tarafından kolayca tespit edilebilen büyük, statik hedeflerdir. Rusya-Ukrayna savaşında, her iki taraf da birkaç dakika içinde koordinatları belirlenen ve topçu, füze ya da İHA saldırılarıyla vurulan bu tür hedeflerden kaçınmaktadır.
Ukrayna ordusu, cephe hattına yakın ancak sürekli yer değiştiren küçük bir muharebe grubu karargâhı, daha geride konuşlanmış bir tugay karargâhı ve yer altı sığınakları veya korunaklı binalara yerleştirilmiş bir tabur karargâhı hiyerarşisi kullanmaktadır. Bu model, keşiften kaçınmayı ve vurulma riskini en aza indirmeyi amaçlar. TOC Mahaller ise tam tersine, keşif için ideal hedeflerdir. Özellikle ABD Ordusu'nun sahip olduğu hava üstünlüğü konsepti, Rus hava savunma sistemleri ve İHA tehditleri karşısında zorlanmaktadır.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Askeri Modernizasyonun Zorunluluğu
Bu durum, sadece ABD için değil, tüm NATO orduları için önemli bir ders niteliğindedir. Modern savaş alanında her an izlenmek mümkündür. Uydu görüntüleri, İHA'lar, radarlar ve elektronik dinleme sistemleri, herhangi bir büyük hareketi anında tespit edebilmektedir. Bu nedenle, ordular komuta kontrol merkezlerini daha küçük, daha hareketli ve daha dayanıklı hale getirmek zorundadır. Fiber optik haberleşme, taktik bulut sistemleri ve yapay zeka destekli karar destek sistemleri gibi teknolojiler, karargâhın fiziksel boyutunu küçültürken yeteneklerini artırabilir.
ABD ordusu, özellikle Pasifik'te Çin ile olası bir çatışmada bu tür TOC Mahaller'in kullanımının intihar anlamına geleceğini fark etmiş durumdadır. Çin'in geniş füze ve İHA envanteri karşısında sabit hedef olmak kabul edilemez. Bu nedenle, 'Commando' konsepti olarak adlandırılan, konteyner tabanlı, seyyar ve gizlenebilir komuta merkezleri geliştirilmektedir. Ukrayna'daki savaş, bu dönüşümün aciliyetini bir kez daha kanıtlamıştır.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Suriye ve Libya başta olmak üzere çeşitli harekat bölgelerinde karargâh güvenliği konusunda deneyim sahibidir. Ancak TSK envanterinde hâlâ büyük ve sabit komuta merkezleri bulunmaktadır. Rusya-Ukrayna savaşı, özellikle İHA tehdidi karşısında karargâhların daha küçük, gizli ve hareketli olması gerektiğini göstermektedir. Türkiye, kendi savunma sanayii ile bu alanda yerli çözümler geliştirebilir. Örneğin, STK'lar ve FNSS gibi firmaların ürettiği zırhlı araçlar, komuta merkezi olarak modifiye edilebilir. Ayrıca elektronik harp koruma sistemleri ve aldatma taktikleri, karargâhların hayatta kalma şansını artıracaktır. Bu alandaki dönüşüm, Türk ordusunun gelecekteki olası çatışmalardaki etkinliği için kritik öneme sahiptir.
