NATO'nun kurucu anlaşmasının 5. maddesi, ittifakın temel taşı olarak kabul edilir: Bir üyeye yapılan saldırı, tüm üyelere yapılmış sayılır. Ancak eski ABD Savunma Bakan Yardımcısı Jim Townsend, bu maddenin bugün ne kadar bağlayıcı olduğu konusunda ciddi sorular soruyor. Townsend, "Bir NATO müttefiki saldırıya uğrarsa ABD'nin asker gönderip göndermeyeceğinden emin değilim" diyerek, Washington'un ittifaka olan bağlılığının sorgulanabilir hale geldiğini ima ediyor. Bu açıklama, özellikle Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşının gölgesinde, Avrupa güvenliğinin geleceği hakkında yeni tartışmaları alevlendirdi.
Gelişmenin arka planı
Townsend'in bu sözleri, geçtiğimiz hafta ''This is America'' programında yaptığı bir yorumda gündeme geldi. Eski bir Pentagon yetkilisi olarak Townsend, ABD'nin NATO taahhütlerine olan güvenin azaldığını ve bunun ittifak içinde huzursuzluğa yol açtığını söyledi. Özellikle eski Başkan Donald Trump döneminde, ABD'nin askeri harcamalarını yeterli görmeyen müttefiklere yönelik sert tutumu, 5. maddenin uygulanabilirliği konusunda ilk kez soru işaretleri yaratmıştı. Trump yönetimi, Almanya gibi büyük ekonomilerin savunma bütçelerini artırmaması halinde ABD'nin koruma şemsiyesini çekebileceğini ima etmişti.
Townsend'in yeni yorumu, bu endişelerin halen canlı olduğunu gösteriyor. NATO'nun doğu kanadında, özellikle Baltık ülkeleri ve Polonya, Rusya'nın olası bir saldırısına karşı ABD'nin hızlı müdahale kapasitesine bel bağlıyor. Ancak Townsend, ABD Kongresi'ndeki siyasi kutuplaşma ve kamuoyundaki savaş yorgunluğunun, yurtdışına asker gönderme kararını zorlaştırdığını vurguladı. "Amerikan halkı, sonsuz savaşlardan bıktı. Bir NATO müttefikine yardım etmek için asker gönderme düşüncesi, özellikle de doğrudan bir tehdit olmadığında, Kongre'de büyük bir engelle karşılaşabilir" dedi.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu tartışma, sadece ABD-NATO ilişkilerini değil, aynı zamanda Avrupa güvenlik mimarisinin geleceğini de doğrudan etkiliyor. Rusya'nın Ukrayna'ya karşı topyekûn savaşı, NATO'nun doğu kanadındaki ülkeleri savunma harcamalarını artırmaya itti. Polonya ve Baltık ülkeleri, GSYİH'lerinin yüzde 3'ünden fazlasını savunmaya ayırarak ittifakın en büyük bütçe oranına sahip ülkeleri haline geldi. Ancak bu ülkeler, ABD'nin garantisi olmadan Rusya'ya karşı koyamayacaklarının farkındalar.
Avrupa Birliği de bu belirsizliğe karşı kendi savunma girişimlerini hızlandırdı. AB, Avrupa Savunma Fonu'nu güçlendirme ve ortak askeri tatbikatları artırma kararı aldı. Ancak Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un "NATO'nun beyin ölümü gerçekleşti" sözleri, Avrupa'nın ABD'ye olan bağımlılığını sorgulamaya başladığını gösteriyor. Öte yandan, Birleşik Krallık ve Almanya gibi ülkeler, ABD'nin liderliği olmadan bir Avrupa savunma yapısının etkisiz olacağını savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin NATO içindeki stratejik konumunu bir kez daha gündeme getiriyor. Türkiye, ittifakın güney kanadında kritik bir üs olarak kabul edilse de, özellikle Suriye politikası ve Rusya ile ilişkileri nedeniyle ABD'nin güvenini sorgulamaktadır. Eğer ABD'nin 5. madde taahhüdü zayıflarsa, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki güvenlik endişeleri artabilir. Ayrıca, ABD'nin belirsizliği, Türkiye'yi kendi savunma yeteneklerini daha da geliştirmeye itebilir. NATO'nun gelecekteki bir krizde ne kadar güvenilir olduğu sorusu, Ankara'nın dış politika hesaplarını doğrudan etkileyecektir.
