ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), İran'a yönelik uygulanan abluka çerçevesinde Hürmüz Boğazı'nda 133 ticari geminin rotasının değiştirildiğini duyurdu. Açıklama, Basra Körfezi ve Umman Körfezi'nde seyreden gemilere yönelik denetimlerin sürdüğü bir dönemde geldi. CENTCOM yetkilileri, söz konusu yönlendirmelerin İran'a uygulanan yaptırımların bir parçası olarak gerçekleştirildiğini belirtti. Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir su yolu olma özelliği taşıyor.
ABD'nin İran ablukası ve bölgesel gerilim
ABD yönetimi, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine yönelik olarak uzun süredir yaptırımlar uyguluyor. Son dönemde bu yaptırımların deniz ticaretine yansıması, Hürmüz Boğazı'nda tansiyonu yükseltti. CENTCOM'un açıklamasına göre, abluka kapsamında gemilere yönelik denetimler arttırıldı ve kurallara uymayan gemilerin rotaları değiştirildi. Ancak CENTCOM, hangi bayraklara ait gemilerin yönlendirildiği veya yönlendirmelerin hangi gerekçelerle yapıldığına dair ayrıntılı bilgi vermedi. Bölgede görev yapan ABD donanma unsurlarının, İran'a giden veya İran'dan gelen yükleri kontrol ettiği biliniyor.
İran cephesinden konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak Tahran yönetimi, geçmişte ABD'nin bölgedeki varlığını ve yaptırımlarını provokasyon olarak nitelendirmişti. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı'ndaki bu tür müdahalelerin körfezdeki ticari akışı olumsuz etkileyebileceği ve sigorta maliyetlerini artırabileceği uyarısında bulunuyor. Son haftalarda bölgede yaşanan gemi kaçırma ve sabotaj olayları, uluslararası denizcilik camiasında endişe yaratmış durumda.
Küresel enerji piyasaları ve deniz güvenliği
Hürmüz Boğazı, Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt, Katar ve İran gibi ülkelerin petrol ve doğal gaz ihracatı için hayati önem taşıyor. Günlük yaklaşık 20-21 milyon varil petrolün bu boğazdan geçtiği tahmin ediliyor. CENTCOM'un son açıklaması, küresel petrol fiyatlarında dalgalanmalara yol açabilir. Zira piyasalar, arz güvenliğine ilişkin her türlü habere hassasiyet gösteriyor. Öte yandan, ABD'nin müttefikleri arasında yer alan bazı ülkeler, deniz ticaretinin serbest akışının korunması gerektiğini vurgularken, İran'a yönelik baskının dozunun artması bölgesel istikrarsızlığı derinleştirebilir.
Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ve çeşitli deniz ticareti birlikleri, son gelişmeleri yakından takip ediyor. Deniz güvenliği uzmanları, Hürmüz'deki yönlendirmelerin ardından bölgede askeri hareketliliğin arttığını ve olası bir yanlış anlaşılmanın ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor. ABD'nin bölgedeki askeri varlığı, İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri ile zaman zaman karşı karşıya geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki abluka ve gemilerin yönlendirilmesi, Türkiye'nin enerji ithalatı ve dış ticareti açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, petrol ve doğal gaz ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve Basra Körfezi ülkelerinden karşılıyor. Bölgede tırmanan gerilim, enerji fiyatlarını yukarı çekerek Türkiye'nin cari açığını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca Türk deniz ticaret filoları için de risk oluşturuyor. Öte yandan Türkiye, İran ile ABD arasında denge politikası izliyor; ablukanın genişlemesi Ankara'nın diplomatik manevra alanını daraltabilir. Bölgesel istikrarın bozulması, Türkiye'nin Orta Doğu'daki ekonomik ve siyasi çıkarlarını da tehdit ediyor.
