ABD'de federal bir mahkeme, Başkan Donald Trump yönetiminin Federal Acil Durum Yönetim Ajansı (FEMA) bünyesindeki personel sayısını azaltma planını geçici olarak durdurdu. Karar, Trump'ın ajansı tamamen kaldırma yönündeki açıklamalarının ardından geldi. Mahkeme, yürütme organının afet müdahale kapasitesini zayıflatacak adımlarının yasal dayanaktan yoksun olduğunu belirtti.
Planın Arka Planı ve Hukuki Süreç
Trump yönetimi, göreve geldiğinden bu yana federal hükümetin küçültülmesi kapsamında birçok kurumda personel kesintisine gitmişti. FEMA da bu kapsamda hedef alınmış, ajansın görev tanımının daraltılması ve bazı birimlerinin kapatılması gündeme gelmişti. Başkan Trump, kamuoyu önünde yaptığı açıklamalarda FEMA'yı gereksiz bulduğunu ve eyaletlere daha fazla sorumluluk verilmesi gerektiğini savunmuştu. Ancak federal mahkeme, yürütmenin bu yöndeki tasarrufunun yasal çerçeveyi aştığına hükmetti. Karar, sendikalar ve afet mağdurları derneklerinin açtığı davalar sonucunda alındı.
Mahkeme kararında, FEMA'nın Kongre tarafından kurulmuş bir federal ajans olduğu ve görevlerinin yasalarla güvence altına alındığı vurgulandı. Yürütme organının tek başına ajansın yapısını değiştiremeyeceği, bunun için Kongre onayı gerektiği belirtildi. Karar geçici olup, davanın esasına ilişkin nihai hüküm ilerleyen aylarda verilecek. Bu süre zarfında FEMA'nın mevcut personel yapısını koruması bekleniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
FEMA, ABD'nin doğal afetlere müdahalede kilit kurumu. Kasırga, sel, orman yangını gibi felaketlerde federal koordinasyonu sağlıyor. Ajansın zayıflatılması, yalnızca ABD içinde değil, küresel afet yardım ağlarında da aksamaya yol açabilir. ABD, uluslararası afet yardımlarında önemli bir aktör; FEMA'nın kapasitesinin düşmesi, bu yardımların etkinliğini azaltabilir. Ayrıca, iklim değişikliğiyle birlikte artan aşırı hava olayları, güçlü bir afet yönetimi ihtiyacını daha da kritik hale getiriyor.
Trump yönetiminin ajansı kaldırma isteği, federal devletin rolüne dair ideolojik bir tartışmayı da yansıtıyor. Cumhuriyetçi Parti içinde federal harcamaların kısılması ve yetkilerin eyaletlere devredilmesi yönünde güçlü bir eğilim var. Ancak afet yönetimi gibi hayati bir alanda bu yaklaşım, uzmanlar tarafından riskli bulunuyor. Eyaletlerin tek başına büyük ölçekli afetlerle başa çıkma kapasitesinin sınırlı olduğu belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, deprem kuşağında yer alan ve sık sık doğal afetlerle karşılaşan bir ülke. ABD'de FEMA'nın zayıflatılması, Türkiye'nin afet yönetimi reformlarına dolaylı da olsa bir ders niteliği taşıyor. Türkiye, 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından afet koordinasyonunu güçlendirmeye çalışıyor. ABD'deki bu gelişme, merkezi afet yönetiminin önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Ayrıca, olası bir ABD afet yardımı kapasitesi düşüşü, Türkiye'nin uluslararası insani yardım ortaklıklarını gözden geçirmesine neden olabilir.
