Los Angeles'ın kuzeyindeki Pacoima mahallesi, bir yandan yoğun otoyol ağı ve ağır sanayi tesisleriyle çevrili, diğer yandan bu kirliliğin sağlık üzerindeki etkilerini yerinde ölçmek için bir dizi hava kalitesi sensörüyle donatılıyor. Mahalle sakinleri, çevre aktivistleri ve yerel yönetimlerin iş birliğiyle yürütülen proje, özellikle düşük gelirli ve azınlık nüfusun yoğun olduğu bölgelerdeki hava kirliliğini görünür kılmayı hedefliyor. Jose Luis Salas adlı bir gönüllü, Shance Taylor adlı çevre proje yöneticisiyle birlikte bir sensörü yerleştirirken, bu tür hiperlokal ölçümlerin eyalet ve federal düzenlemelerde kullanılan geniş ölçekli modellerden çok daha hassas sonuçlar verdiğini vurguluyor.
Pacoima'da kirlilik haritası: Sensörler neyi gösteriyor?
Pacoima, Los Angeles'ın San Fernando Vadisi'nde yer alıyor ve iki ana otoyolun (I-5 ve CA-118) kesiştiği noktada bulunuyor. Bölgede ayrıca uçak motoru bakım tesisleri, metal işleme fabrikaları ve beton santralleri gibi ağır sanayi kolları faaliyet gösteriyor. Kaliforniya Hava Kaynakları Kurulu verilerine göre, Pacoima'daki partikül madde (PM2.5) ve ozon seviyeleri, eyalet ortalamasının iki katına kadar çıkabiliyor. Bu durum, özellikle astım ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) gibi solunum yolu rahatsızlıklarının bölgede yaygın olmasına neden oluyor.
Proje kapsamında, mahallenin farklı noktalarına yerleştirilen 20'den fazla sensör, saniyede bir kez ölçüm yaparak anlık veri sağlıyor. Bu sensörler, kızılötesi ve lazer teknolojisiyle çalışarak PM2.5, PM10, karbon monoksit ve nitrojen dioksit gibi kirleticileri tespit ediyor. Toplanan veriler, açık kaynaklı bir platformda toplanarak sakinlerin cep telefonlarından anlık hava kalitesini görmesine olanak tanıyor. Böylece, örneğin bir okulun yakınında yoğun trafik saatlerinde kirliliğin arttığı tespit edilerek, veliler çocuklarını farklı saatlerde okula gönderme kararı alabiliyor.
Hiperlokal ölçüm: Küresel ısınma ve adalet boyutu
Pacoima örneği, aslında dünya genelinde giderek yaygınlaşan bir eğilimin parçası. Düşük maliyetli sensörlerin gelişmesiyle birlikte, topluluklar artık kendi hava kalitelerini izleyebiliyor. Bu, özellikle geleneksel ölçüm istasyonlarının bulunmadığı veya yetersiz kaldığı yoksul bölgeler için önemli bir demokratikleşme aracı olarak görülüyor. Örneğin, Çin'in büyük şehirlerinde de benzer topluluk temelli sensör ağları kurulmaya başlandı. Ancak Pacoima'daki proje, ABD Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) da dikkatini çekti ve federal düzeyde hiperlokal ölçümlerin hava kalitesi standartlarını belirlemede kullanılıp kullanılamayacağı tartışılıyor.
Projenin bir diğer önemli boyutu ise çevresel adalet. Araştırmalar, Pacoima gibi düşük gelirli ve Latin kökenli nüfusun yoğun olduğu bölgelerin, varlıklı ve beyaz mahallelere kıyasla çok daha fazla hava kirliliğine maruz kaldığını gösteriyor. Sensör ağları sayesinde bu eşitsizlik kanıtlanabilir hale geliyor ve sakinler, sağlık sorunları ile kirlilik arasında doğrudan bağlantı kurabiliyor. Bu da yerel yönetimlere baskı yaparak, örneğin otoyol kenarlarına ses bariyerleri veya filtreleme sistemleri kurulması gibi somut adımlar atılmasını sağlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, özellikle İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük şehirlerde benzer yoğun trafik ve sanayi kaynaklı hava kirliliği sorunlarıyla karşı karşıya. Resmi ölçüm istasyonlarının sayısı sınırlı ve genellikle merkezi noktalarda bulunuyor; oysa kirlilik mahalle ölçeğinde büyük farklılıklar gösterebiliyor. Pacoima örneği, Türkiye'deki belediyeler ve sivil toplum kuruluşları için düşük maliyetli sensör ağlarının kurulumu konusunda ilham verici bir model oluşturabilir. Ayrıca çevresel adalet bağlamında, Türkiye'deki sanayi bölgeleri yakınında yaşayan düşük gelirli toplulukların maruz kaldığı kirliliğin belgelenmesi, kamuoyu oluşturma ve politika değişikliği için önemli bir adım olabilir. Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadele ve hava kalitesi iyileştirme hedefleri doğrultusunda, bu tür topluluk temelli izleme sistemlerinin yaygınlaştırılması, hem sağlık hem de çevre politikalarına katkı sağlayabilir.
