ABD Kongresi'nde bir grup Demokrat ve Cumhuriyetçi vekil, İsrail'e yönelik 3.3 milyar dolarlık askeri yardımı durdurmayı öngören bir yasa teklifi sundu. Tasarı, İsrail'in Filistin topraklarındaki politikaları ve insani krizi gerekçe göstererek yardımın askıya alınmasını hedefliyor. Teklif, özellikle İsrail'in Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetleri ve Gazze'deki abluka nedeniyle eleştiriliyor.
Gelişmenin arka planı
ABD, İsrail'e yıllık ortalama 3.3 milyar dolar askeri yardım sağlıyor. Bu yardım, 2016 yılında imzalanan 10 yıllık bir mutabakat zaptı kapsamında yapılıyor. Ancak son dönemde Kongre'de İsrail'e yönelik eleştiriler artıyor. Özellikle İsrail'in Filistin yönetimiyle ilişkileri ve yerleşim politikaları, bazı vekillerin tepkisini çekiyor. Tasarıyı sunan vekiller, yardımın ABD'nin ulusal çıkarlarına hizmet etmediğini ve bölgede istikrarsızlığı körüklediğini savunuyor.
Tasarı, İsrail'in insan hakları ihlalleri yaptığı gerekçesiyle yardımın kesilmesini öngörüyor. Ancak tasarının yasalaşması için hem Temsilciler Meclisi hem de Senato'da onaylanması gerekiyor. Cumhuriyetçi Parti'nin çoğunluğu İsrail'e desteğini sürdürürken, Demokratlar arasında da farklı görüşler bulunuyor. Başkan Joe Biden yönetimi, İsrail'in güvenliğine bağlılığını yineliyor ancak insani konularda da uyarılarda bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, ABD-İsrail ilişkilerinde önemli bir dönüm noktası olabilir. İsrail, ABD'nin en yakın müttefiklerinden biri olarak biliniyor. Ancak son yıllarda iki ülke arasında özellikle İran nükleer anlaşması ve Filistin meselesi konusunda görüş ayrılıkları yaşanıyor. Tasarının geçmesi halinde, Orta Doğu'da güç dengeleri değişebilir. İsrail, askeri yardım eksikliği nedeniyle kendi savunma sanayisine daha fazla yatırım yapmak zorunda kalabilir. Ayrıca, bölgedeki diğer aktörler, özellikle İran ve Hizbullah, bu durumu fırsata çevirebilir.
Tasarı, uluslararası kamuoyunda da yankı uyandırdı. Filistin yönetimi, kararı memnuniyetle karşılarken, İsrail hükümeti sert tepki gösterdi. ABD'nin diğer müttefikleri, özellikle Suudi Arabistan ve BAE, konuyu yakından takip ediyor. Bu ülkeler, ABD'nin bölgedeki taahhütlerinin azalmasından endişe duyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, uzun yıllardır İsrail-Filistin çatışmasında Filistin yanlısı bir tutum sergiliyor. ABD'nin İsrail'e askeri yardımı durdurma teklifi, Türk dış politikası için olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Bu durum, Türkiye'nin Filistin davasına verdiği desteği dolaylı olarak güçlendirebilir. Ayrıca, Türkiye-İsrail ilişkilerinde son dönemde yaşanan normalleşme süreci göz önüne alındığında, bu gelişme Ankara için diplomatik bir fırsat da yaratabilir. Ancak, ABD'nin bölgedeki askeri varlığının azalması, Türkiye'nin güvenlik hesaplarında yeni dengeler kurmasını gerektirebilir. Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları ve Kıbrıs sorunu gibi konularda ABD'nin İsrail'e desteğinin kesilmesi, Türkiye'nin elini güçlendirebilir.
