ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı Robert F. Kennedy Jr., 13 Temmuz'da imzaladığı bir kararnameyle, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde (KDC) bulunan Amerikan vatandaşlarının acil durumlarda dahi ülkelerine dönüş iznini geçici olarak askıya aldı. Kararın gerekçesi olarak, Ebola virüsünün Kongo'nun başkenti Kinşasa'ya sadece birkaç saat mesafedeki bölgelere yayılması ve salgının kontrol altına alınamama riski gösterildi. Bu adım, ABD'nin salgın bölgelerine yönelik en sert seyahat kısıtlamalarından biri olarak kayıtlara geçti.
Ebola Tehdidi ve ABD'nin Kararı
Kongo'daki Ebola salgını, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre son iki ayda 200'den fazla vakanın görüldüğü ve virüsün özellikle kırsal alanlardan kent merkezlerine doğru yayıldığı bir dönemde ABD'nin bu kararı alması dikkat çekti. Kennedy'nin imzaladığı kararnamede, "Ebola virüsünün uluslararası yayılma potansiyeli ve sağlık altyapısının yetersizliği, Amerikan vatandaşlarının Kongo'dan tahliyesini imkansız hale getirmiştir" ifadeleri yer aldı. Kararname, acil tıbbi müdahale gerektiren durumlar dışında tüm seyahat izinlerini durduruyor ve sivil toplum kuruluşlarının bölgedeki operasyonlarını da kısıtlıyor.
ABD'nin bu hamlesi, Kongo hükümetiyle ilişkilerde gerginliğe yol açarken, salgının kontrol altına alınması için uluslararası yardım çağrılarını da beraberinde getirdi. Uzmanlar, seyahat kısıtlamalarının salgını durdurmaktan ziyade yardım akışını engelleyebileceği uyarısında bulunuyor. ABD'nin daha önce Ebola salgınlarında uyguladığı benzer önlemler, 2014-2016 Batı Afrika salgınında da tartışma yaratmıştı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Kongo'daki Ebola salgını, sadece bölge için değil, küresel sağlık güvenliği açısından da ciddi bir tehdit oluşturuyor. Virüsün Kinşasa gibi 12 milyon nüfuslu bir metropole sıçrama riski, uluslararası toplumu alarm durumuna geçirdi. Dünya Sağlık Örgütü, salgının kontrol altına alınması için 50 milyon dolar acil fon talep ederken, Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Africa CDC) bölgeye ek sağlık ekipleri gönderdi. ABD’nin seyahat kısıtlaması ise, ülkenin kendi vatandaşlarını koruma gerekçesiyle sağlık krizinde bile izolasyonist bir refleks sergilediğini gösteriyor.
Bu karar, özellikle Kongo'da faaliyet gösteren BM barış gücü askerleri ve sivil toplum kuruluşları çalışanları için ciddi sonuçlar doğurabilir. Salgın bölgesinde mahsur kalan Amerikalı sağlık çalışanları, acil durumlar dışında tahliye edilemeyecek. Avrupa Birliği ve diğer ülkeler, henüz benzer bir kısıtlama getirmemiş olsa da, salgının yayılma hızına bağlı olarak benzer önlemleri alabilecekleri belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Kongo ile ikili ticaret hacmi sınırlı olsa da, Afrika kıtasındaki sağlık krizlerine karşı hassasiyetini sürdürüyor. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) bölgede sağlık altyapısı projeleri yürütürken, Ebola salgınının yayılması bu yatırımları olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türk vatandaşlarının Kongo'da bulunması durumunda, ABD'nin aksine Türkiye'nin tahliye protokolleri devreye girebilir. Salgın, Türkiye'nin Afrika açılımı politikası kapsamında sağlık diplomasisinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Uzun vadede, sınır ötesi sağlık tehditlerine karşı uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesi, Türkiye'nin de dahil olduğu küresel sağlık güvenliği mimarisi için kritik.
