ABD'de kimyasal madde kazaları son yıllarda artış gösterirken, Trump yönetiminin federal afet yönetim sistemini zayıflatma planı tepki çekiyor. Yeni bir rapora göre, ölümlü ve yaralanmalı kimyasal kazaların sayısı, Başkan Donald Trump'ın çevre koruma düzenlemelerini gevşetme girişimleriyle aynı dönemde yükseldi. The Guardian'ın ulaştığı veriler, 2020'den bu yana en az 4 bin 500 kimyasal kazanın meydana geldiğini, bu kazalarda 150'den fazla kişinin hayatını kaybettiğini ve binlerce kişinin yaralandığını ortaya koyuyor. Uzmanlar, bu artışın Trump yönetiminin Çevre Koruma Ajansı (EPA) ve Kimyasal Güvenlik Kurulu (CSB) gibi kurumların bütçe ve personelini kısmasıyla doğrudan bağlantılı olduğunu belirtiyor.
Gelişmenin arka planı: Güvenlik önlemleri zayıflıyor
Trump yönetimi, göreve geldiği günden bu yana çevre ve iş sağlığı düzenlemelerini azaltma politikası izliyor. 2025 yılında EPA'nın kimyasal tesislerde risk yönetimi programını gevşetme kararı alması, güvenlik standartlarında ciddi bir gerilemeye yol açtı. Aynı dönemde, Kimyasal Güvenlik Kurulu'nun bütçesi yüzde 40 oranında kesildi ve çalışan sayısı önemli ölçüde azaltıldı. Bu durum, kazaların bağımsız bir şekilde soruşturulması ve önleyici tedbirlerin geliştirilmesini neredeyse imkânsız hale getirdi.
Raporda, en fazla kazanın Teksas, Louisiana ve Kaliforniya gibi petrokimya tesislerinin yoğun olduğu eyaletlerde meydana geldiği belirtiliyor. Özellikle 2025 yılında Teksas'taki bir rafineride yaşanan patlamada 15 işçi hayatını kaybetti. Bu olay, güvenlik önlemlerinin ne kadar yetersiz kaldığını gözler önüne serdi. Eleştirmenler, Trump yönetiminin 'korkunç' planı olarak nitelendirilen federal afet yönetim sisteminin zayıflatılmasının, kimyasal kazalara müdahale kapasitesini de düşürdüğünü vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Ekonomik maliyet ve çevresel etkiler
Kimyasal kazaların artışı, yalnızca can kaybı ve yaralanmalara yol açmakla kalmıyor, aynı zamanda büyük ekonomik kayıplara ve çevresel felaketlere de neden oluyor. Rapora göre, 2020-2026 yılları arasında kimyasal kazaların toplam maliyeti 10 milyar doları aştı. Bu kazalar, hava ve su kirliliğine yol açarak ekosistemlere zarar veriyor, tarım arazilerini kullanılamaz hale getiriyor ve toplum sağlığını tehdit ediyor. Özellikle düşük gelirli ve azınlık toplulukları, kazaların olumsuz etkilerine daha fazla maruz kalıyor.
Küresel ölçekte, ABD'nin güvenlik standartlarını düşürmesi, diğer ülkelerde de benzer bir gevşeme eğilimini tetikleyebilir. Enerji ve kimya sektöründe faaliyet gösteren çok uluslu şirketler, ABD'deki daha esnek düzenlemeleri örnek göstererek kendi ülkelerinde de benzer değişiklikler talep edebilir. Bu durum, dünya genelinde endüstriyel kazaların artmasına yol açabilir. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), ABD'deki gelişmeleri yakından izlediklerini ve küresel iş sağlığı ve çevre standartlarının korunması için çağrıda bulunduklarını açıkladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, petrokimya ve enerji sektörlerinde önemli yatırımlara sahip bir ülke olarak, ABD'deki bu gelişmelerden dolaylı olarak etkilenebilir. ABD'deki güvenlik standartlarının düşürülmesi, uluslararası şirketlerin Türkiye'deki operasyonlarında da benzer bir gevşemeye yol açma riski taşıyor. Ayrıca, Türkiye'nin kimya sektöründe faaliyet gösteren firmalarının ABD standartlarına uyum sağlama baskısı azalabilir. Bununla birlikte, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile uyum sürecinde çevre ve iş sağlığı standartlarını yükseltme çabaları, ABD'deki gevşemenin tersi yönünde bir politika izlemesini gerektiriyor. Küresel ölçekte artan kimyasal kazalar, Türkiye'nin bu alandaki mevzuatını ve denetim mekanizmalarını güçlendirmesi için bir uyarı niteliği taşıyor.
