ABD’nin İran’a yönelik olası bir kara müdahalesi, askeri ve stratejik açıdan ciddi bir tırmanma tuzağı riski taşıyor. Analist Alex Alfirraz Scheers, Washington yönetiminin İran topraklarına kara birlikleri göndermesi halinde, Tahran’ın asimetrik yanıtlarıyla karşı karşıya kalacağını ve bunun bölgesel bir savaşa dönüşebileceğini belirtiyor. Scheers’e göre ABD, bu adımla İran’ı doğrudan hedef almak yerine, vekil güçler ve siber saldırılar gibi daha düşük yoğunluklu yöntemlere yönelmeli. Aksi takdirde, İran’ın Basra Körfezi’nde deniz ticaretini kesintiye uğratma, Hizbullah ve Husiler aracılığıyla İsrail ve Suudi Arabistan’a saldırı düzenleme gibi yanıtlarıyla karşılaşılabilir. Bu durum, ABD’yi bölgede daha geniş çaplı bir çatışmaya sürükleyebilir.
Gelişmenin arka planı
İran ile ABD arasındaki gerginlik, 2023’te Hamas-İsrail savaşının ardından yeni bir boyut kazandı. ABD, İran’ın Yemen’deki Husilere, Lübnan’daki Hizbullah’a ve Iraklı milislere verdiği desteği, Orta Doğu’daki istikrarsızlığın temel nedeni olarak görüyor. Washington, 2024 yılı boyunca İran’ın nükleer programına ve bölgedeki vekil güçlerine yönelik yaptırımları artırırken, askeri seçenekleri de masada tutuyor. Ancak Scheers’in analizi, kara müdahalesinin ABD için askeri olduğu kadar siyasi bir tuzak olduğuna işaret ediyor. İran’ın geniş coğrafyası, dağlık arazisi ve nüfus yoğunluğu, işgal senaryolarını lojistik açıdan zorlaştırıyor. Ayrıca İran, 1979 devriminden bu yana yabancı güçlere karşı gerilla taktikleri ve asimetrik savaş konusunda deneyim kazandı.
ABD’nin Irak ve Afganistan’daki yenilgileri, Kongre’de ve kamuoyunda yeni bir Orta Doğu savaşına karşı derin bir isteksizlik yaratmış durumda. Buna rağmen İsrail’in baskıları ve Suudi Arabistan’ın güvenlik endişeleri, Washington’u daha sert önlemlere itiyor. Scheers, ABD’nin İran’a yönelik bir kara harekâtı başlatması halinde, tırmanma sarmalının kaçınılmaz olacağını savunuyor. İran’ın ilk yanıtı, Basra Körfezi’ndeki petrol tankerlerine saldırılar veya Hürmüz Boğazı’nı mayınlama gibi ekonomik hedeflere yönelik olabilir. Ardından Suudi Arabistan ve İsrail’deki askeri üslerin vurulması, hatta İran’ın balistik füzeleriyle ABD’nin bölgedeki üslerini hedef alması söz konusu. Bu döngü, ABD’yi daha fazla güç kaydırmaya ve savaşı bölgesel bir çatışmaya dönüştürmeye zorlayabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran arasında olası bir kara çatışması, sadece ikili ilişkileri değil, tüm Orta Doğu’nun dengelerini sarsar. Bölgedeki ABD müttefikleri İsrail, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn, İran’ın misillemesinin birincil hedefi haline gelir. İran’ın nükleer tesislerine yönelik herhangi bir ABD saldırısı, Tahran’ı nükleer silah geliştirmeye itebilir. Ayrıca İran’ın Hazar Denizi’ne ve Orta Asya’ya sınırı nedeniyle Rusya ve Çin’in de tepkisi çekilebilir. Moskova, İran’a askeri destek sağlayarak ABD’ye karşı vekalet savaşı yürütebilirken, Pekin enerji güvenliği endişesiyle ekonomik yaptırımları devreye sokabilir. Avrupa Birliği, 2015 nükleer anlaşmasının (JCPOA) son kalıntılarını korumaya çalışırken, Washington’un askeri seçenekleri tercih etmesi halinde ABD ile Avrupa arasında yeni bir kriz patlak verebilir. Küresel petrol fiyatları, çatışmanın ilk saatlerinde rekor seviyelere tırmanırken, Asya ve Afrika’daki gelişmekte olan ülkeler enerji kriziyle karşı karşıya kalabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran’a yönelik olası bir ABD kara müdahalesinden doğrudan etkilenecek ülkelerin başında geliyor. Tahran ile Ankara arasında son dönemde Suriye ve Kafkasya’da artan iş birliğine rağmen, böyle bir çatışma Türkiye’yi iki ateş arasında bırakabilir. NATO üyesi olarak ABD ile ittifak ilişkisi ancak İran’la enerji ve ticaret bağları, Türk dış politikasını denge arayışına iter. Ayrıca savaşın yaratacağı mülteci akını, bölgedeki Kürt grupların pozisyon alması ve PKK’nın yeni bir savaş alanı bulması riski, Türkiye’nin güvenliğini tehdit eder. Ekonomik boyutta ise Türkiye, İran’dan doğal gaz ithalatı ve Basra Körfezi’ndeki ticari rotalar nedeniyle yaptırım baskısı altında kalabilir. Bu analiz, Türkiye’nin olası bir çatışmada arabuluculuk rolü üstlenmesi gerektiğini gösteriyor.
