ABD ekonomisindeki gelir eşitsizliğinin boyutları, Bank of America'nın hanehalkı harcamalarına ilişkin yayımladığı çarpıcı bir analizle bir kez daha gün yüzüne çıktı. Bankanın ekonomistleri tarafından hazırlanan rapora göre, en zengin yüzde 10'luk kesimin zorunlu olmayan harcamaları, neredeyse en alt yüzde 70'lik dilimin toplam harcamasına denk geliyor. Bu durum, ekonominin ‘K-şekilli’ bir toparlanma sergilediğini, yani zenginlerin hızla yükselirken diğerlerinin geride kaldığını gösteriyor. Analiz, pandemi sonrası dönemde hızla artan enflasyon ve faiz oranlarının düşük gelirli haneleri daha sert vurduğuna işaret ediyor.
Gelir Uçurumunun Derinleşen Boyutları
Bank of America'nın verilerine göre, ABD'de en zengin yüzde 10'luk kesim, toplam harcamaların yaklaşık yüzde 49'unu gerçekleştiriyor. Buna karşılık, gelir dağılımının en altında yer alan yüzde 70'lik kesim, toplam harcamaların ancak yüzde 30'unu yapabiliyor. Zorunlu harcamalar (kira, gıda, sağlık gibi) dışarıda bırakıldığında bu fark daha da belirginleşiyor: Zengin yüzde 10, isteğe bağlı harcamaların yarısından fazlasını (yüzde 52) gerçekleştirirken, alt yüzde 70'in payı yalnızca yüzde 22 seviyesinde. Bu oranlar, pandemi öncesine kıyasla eşitsizliğin daha da arttığını ortaya koyuyor. Özellikle düşük gelirli haneler, artan faiz oranları ve yüksek enflasyon karşısında bütçelerini dengelemekte zorlanırken, yüksek gelirli kesim hisse senedi ve emlak fiyatlarındaki artıştan faydalanarak servetini katladı.
ABD Merkez Bankası'nın (Fed) enflasyonla mücadele için faizleri artırması, düşük gelirli hanelerin kredi kartı ve tüketici kredisi borçlarını artırdı. Bank of America verilerine göre, alt gelir grubundaki hanelerin tasarrufları pandemi öncesi seviyelerin altına inerken, üst gelir grubundaki hanelerin tasarrufları hala yüksek seyrediyor. Bu durum, ekonominin K-şekilli toparlanmasının bir başka göstergesi: Zenginler ‘V’ şeklinde hızlı bir toparlanma yaşarken, düşük gelirliler ‘L’ şeklinde yatay bir seyir izliyor.
Küresel Ekonomi İçin Ne İfade Ediyor?
ABD'deki bu eşitsizlik trendi, küresel ekonomi açısından da önemli sinyaller taşıyor. Dünyanın en büyük ekonomisi olan ABD'deki tüketim kalıpları, küresel talebi ve dolayısıyla gelişmekte olan ülkelerin ihracatını doğrudan etkiliyor. Zengin kesimin lüks tüketime yönelmesi, petrol, seyahat ve lüks mal fiyatlarını yukarı çekerken, alt gelir grubunun temel ihtiyaçlara odaklanması gıda ve enerji gibi emtialara olan talebi canlı tutuyor. Ancak bu durum, düşük gelirli ülkelerdeki tüketiciler için enflasyonist baskıyı artırabilir. Ayrıca, ABD'deki siyasi istikrarsızlık ve popülizmin yükselişi, gelir eşitsizliğinin bir yansıması olarak görülüyor. Benzer eğilimler Avrupa ve Asya'da da gözlemleniyor; bu da küresel ölçekte sosyal gerilimleri tetikleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD ekonomisindeki bu eşitsizlik yapısı, Türkiye için de önemli dersler barındırıyor. Türkiye'de de gelir dağılımı bozulma eğiliminde olup, en zengin yüzde 10'un milli gelirden aldığı pay yüzde 50'yi aşıyor. Küresel enflasyon ve faiz artışları, Türkiye'de düşük gelirli haneleri daha fazla etkiliyor. Ayrıca Türkiye'nin ihracat pazarları arasında ABD önemli bir yer tutuyor; ABD'deki tüketim eğilimleri, Türk tekstil, otomotiv ve beyaz eşya sektörlerini doğrudan etkileyebilir. Dolayısıyla, ABD'deki gelir uçurumunun derinleşmesi, orta ve uzun vadede Türkiye'nin ihracat stratejilerini ve sosyal politikalarını yeniden gözden geçirmesini gerektirebilir.
