ABD yönetiminin, İsrail'in İran ile yürütülen nükleer müzakereler kapsamında hazırlanan bir mutabakat metnini inceleme talebini reddettiği bildirildi. Middle East Eye'ın haberine göre, Tel Aviv yönetimi, Tahran'la varılması muhtemel anlaşmanın ayrıntılarını görmek istemiş ancak Washington'dan olumsuz yanıt almıştır. Bu gelişme, iki müttefik arasında İran'ın nükleer programı konusunda derinleşen görüş ayrılıklarını bir kez daha gözler önüne seriyor.
Gelişmenin arka planı
İsrail, uzun süredir İran'ın nükleer faaliyetlerine karşı sert bir tutum sergiliyor ve Başbakan Binyamin Netanyahu yönetimi, Tahran'ın nükleer silah elde etmesini engellemek için askeri seçenekler de dahil olmak üzere her türlü önlemin alınması gerektiğini savunuyor. Öte yandan ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, İran'la 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nı (KOEP) canlandırmak için müzakerelere devam ediyor. Müzakerelerde sona yaklaşıldığı ve tarafların mutabakat metni üzerinde uzlaştığı yönünde sinyaller gelirken, İsrail'in sürecin dışında tutulması dikkat çekiyor.
Habere göre, İsrailli yetkililer mutabakatın kapsamını ve İran'a sağlanacak yaptırım hafifletmelerinin ayrıntılarını öğrenmek istemiş ancak ABD Dışişleri Bakanlığı, henüz nihai bir metin olmadığı gerekçesiyle talebi geri çevirmiştir. Bazı analistler, Washington'un müzakerelerin hassasiyetini korumak ve Tahran'ı rahatsız etmemek için İsrail'i sürece dahil etmekten kaçındığını belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, ABD-İsrail ilişkilerinde İran dosyasında yaşanan en somut gerilimlerden biri olarak kayda geçti. Netanyahu yönetimi, KOEP'in İran'ın nükleer programını yeterince kısıtlamadığını ve bölgesel istikrarı tehdit ettiğini defalarca dile getirmişti. Özellikle İran'ın balistik füze programı ve bölgedeki vekil güçlere verdiği destek, İsrail için en büyük güvenlik tehditleri arasında yer alıyor.
ABD'nin İsrail'in talebini reddetmesi, Körfez ülkeleri ve Suudi Arabistan'da da yakından takip ediliyor. Bölge ülkeleri, İran'la varılacak olası bir anlaşmanın Yemen, Suriye ve Irak'taki dengeleri nasıl etkileyeceğini değerlendiriyor. Ayrıca, Rusya-Ukrayna savaşı ve küresel enerji krizi, İran'ın petrol piyasalarına dönüşünü daha da önemli hale getiriyor. Mutabakatın sağlanması halinde İran'ın günlük 1-1.5 milyon varil petrol ihracatı yapabileceği ve bunun küresel petrol fiyatlarını aşağı çekebileceği öngörülüyor.
İsrail'de ise muhalefet ve bazı güvenlik yetkilileri, ABD ile yaşanan bu görüş ayrılığının iki ülke arasındaki stratejik işbirliğini zedeleyebileceği uyarısında bulunuyor. Ancak Washington, İsrail'in güvenliğine bağlılığını yinelerken, müzakerelerde İsrail'in endişelerinin dikkate alındığını savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran nükleer mutabakatı, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren bir konudur. Türkiye, komşusu İran'ın nükleer silah elde etmesine karşı çıkarken, barışçıl nükleer enerji hakkını desteklemektedir. Mutabakatın sağlanması, İran'a yönelik yaptırımların kalkması ve Türkiye-İran ticaretinin artması anlamına gelebilir. Ayrıca, bölgesel istikrara katkıda bulunması halinde Türkiye'nin enerji güvenliği ve komşularıyla ilişkileri olumlu etkilenebilir. Ancak ABD-İsrail arasındaki bu tür bir gerilim, Türkiye'nin bölgedeki manevra alanını da etkileyebilir. Ankara, hem Washington hem de Tahran'la dengeli ilişkiler sürdürmeye çalışırken, mutabakatın içerdiği taahhütler ve bölgesel yansımaları yakından takip etmektedir.
