ABD yönetimi, Basra Körfezi'ndeki saldırılar sonucu oluşan zararların karşılanması için İran'ın donmuş milyarlarca dolarlık varlığını kullanma seçeneğini masaya yatırdı. Washington'un yeniden tahsis etmeyi düşündüğü İran varlıkları arasında, geçmişte ABD tarafından el konulan gemiler ve çeşitli yaptırımlar nedeniyle dondurulan fonlar yer alıyor. Bu hamle, ABD-İran gerginliğinin tırmandığı bir dönemde, Tahran'a ekonomik baskıyı artırma stratejisinin bir parçası olarak görülüyor.
Donmuş varlıklar ve hukuki dayanak
İran'ın ABD'deki donmuş varlıklarının toplam değerinin 10-12 milyar dolar civarında olduğu tahmin ediliyor. Bu fonlar büyük ölçüde İran Merkez Bankası ve diğer devlet kurumlarına ait olup, 2019'dan bu yana çeşitli yaptırım rejimleriyle dondurulmuş durumda. ABD, bu varlıklara el koymak için terörle mücadele yasalarını veya uluslararası tazminat mekanizmalarını kullanabilir. Ancak bu adım, uluslararası hukukta tartışmalara yol açabilir ve ABD'yi diplomatik olarak zor durumda bırakabilir.
Bununla birlikte, ABD'nin el koyduğu İran petrol tankerleri de bu kapsamda değerlendiriliyor. 2020-2023 yılları arasında ABD, yaptırımları ihlal ettiği gerekçesiyle birkaç İran tankerine el koymuş ve bu tankerlerdeki petrolü satarak gelirini kendi fonlarına aktarmıştı. Şimdi bu gelirlerin de saldırı tazminatı için kullanılması gündemde.
Bölgesel boyut ve tansiyon
Körfez saldırıları, son aylarda Suudi Arabistan ve BAE'ye ait enerji tesislerine yönelik İran destekli olduğu iddia edilen drone ve füze saldırılarını kapsıyor. Bu saldırılar, küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya neden olurken, ABD ve Körfez ülkeleri Tahran'ı sorumlu tutuyor. ABD'nin İran varlıklarını tazminat olarak kullanma kararı, bölgedeki gerginliği daha da artırabilir. İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, bu tür bir adımın 'uluslararası hırsızlık' olarak nitelendirileceği ve karşılıksız kalmayacağı belirtildi.
Diplomatik kaynaklara göre, ABD ayrıca bu yolla İran'ın nükleer programını finanse etmesini engellemeyi ve Körfez müttefiklerine verdiği güvenlik taahhüdünü somutlaştırmayı hedefliyor. Ancak uzmanlar, el koyma işleminin yasal süreçlerinin uzun yıllar sürebileceği ve İran'ın uluslararası mahkemelerde dava açabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin enerji ithalatının önemli bir kısmını gerçekleştirdiği Körfez bölgesindeki istikrarı doğrudan etkileme potansiyeline sahiptir. ABD-İran gerginliğinin tırmanması, İran'dan doğalgaz ithalatını artırmayı planlayan Türkiye'nin enerji politikasını zorlaştırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin İran'la olan ticari ilişkileri (özellikle altın karşılığı doğalgaz ticareti) ABD yaptırımları nedeniyle daha da sıkıntıya girebilir. Bölgesel olarak, bu hamle, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü sınırlayabilir ve Ankara'yı Körfez-İran ekseninde daha dikkatli bir denge politikası izlemeye itebilir. NATO ittifakı ve ABD ile ilişkiler dengesi de düşünüldüğünde, Türkiye'nin bu konuda temkinli bir pozisyon alması bekleniyor.
