ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, İran'a yönelik askeri operasyonlarına üçüncü gecede de devam etti. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) tarafından yürütülen saldırılarda, İran'ın askeri altyapısı hedef alındı. Trump yönetimi aynı zamanda, İran limanlarına uygulanan ablukayı yeniden yürürlüğe koydu ve stratejik Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm gemilerin ABD'ye bir ücret ödemesini öngören tartışmalı bir planı gündeme getirdi. Bu gelişmeler, Orta Doğu'da zaten yüksek olan tansiyonu daha da artırdı.
Gelişmenin arka planı
ABD'nin İran'a yönelik hava saldırıları, geçtiğimiz hafta başlatılan ve her gece yoğunlaşan bir askeri kampanyanın parçası olarak dikkat çekiyor. CENTCOM'dan yapılan açıklamalara göre, saldırılar İran'ın füze rampaları, insansız hava aracı tesisleri ve deniz mayını üretim merkezlerini hedef alıyor. Üçüncü gecede özellikle Basra Körfezi'nin kuzeyindeki İran Devrim Muhafızları'na ait mevziler vuruldu.
Trump yönetiminin liman ablukası kararı, daha önce 2018'de uygulanan ve 2021'de Biden döneminde kısmen gevşetilen yaptırımların yeniden sıkılaştırılması anlamına geliyor. Yeni abluka, İran'ın petrol ihracatını tamamen durdurmayı hedefliyor. Hürmüz Boğazı'ndan geçiş ücreti planı ise uluslararası deniz hukukuna aykırı bulunarak Çin, Rusya ve AB'nin tepkisini çekti.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği hayati bir su yolu. ABD'nin bu geçişe ücret getirme girişimi, küresel enerji fiyatlarında ani bir yükselişe yol açma potansiyeli taşıyor. Asya ve Avrupa başta olmak üzere, petrol ithalatçısı ülkeler bu plandan doğrudan etkilenecek.
İran yönetimi, abluka ve saldırılara karşılık olarak Hürmüz Boğazı'nı mayınlayacağı ve askeri gemileriyle kontrolü ele alacağı tehdidinde bulundu. Bu durum, bölgede ABD ile İran arasında sıcak bir çatışma riskini artırıyor. Çin ve Rusya, Washington'a diplomatik çözüm çağrısında bulunurken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi acil toplantı kararı aldı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Orta Doğu'da artan bu gerilimden doğrudan etkilenecek ülkeler arasında. Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş ücreti planı, Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir ve zaten yüksek olan cari açığı daha da büyütebilir. Ayrıca, ABD-İran çatışmasının Suriye ve Irak'taki dengeleri bozması, Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını tehdit edebilir. Ankara, diplomatik kanalları kullanarak tansiyonun düşürülmesi için arabuluculuk yapmayı deneyebilir, ancak iki ülkeyle de karmaşık ilişkileri nedeniyle zor bir denge politikası izlemek zorunda kalacak.
