Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, 16 Mayıs 2025 tarihinde yaptığı açıklamada, Amerika Birleşik Devletleri ve İran'ın, aralarındaki savaşı sona erdirecek bir barış anlaşmasının “nihai metni” üzerinde mutabakata vardığını duyurdu. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre, Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerde kritik bir aşamaya gelindi. Şerif, söz konusu anlaşmanın bölgede kalıcı barış ve istikrarı tesis edeceğini belirtti. Taraflar arasında 8 Nisan 2025'te Pakistan'ın girişimleriyle sağlanan ateşkes, savaşın durdurulmasında önemli bir dönüm noktası olmuştu. Ateşkesin ardından başlayan müzakerelerde, tarafların bir dizi askeri ve siyasi konuda uzlaşı sağladığı ifade ediliyor.
Müzakerelerin Arka Planı ve Pakistan'ın Rolü
ABD ile İran arasındaki gerilim, son yıllarda özellikle Orta Doğu'da artan askeri faaliyetler ve dolaylı çatışmalarla birlikte tırmanışa geçmişti. İki ülke arasındaki savaş, bölgesel güç dengelerini altüst ederken, birçok ülke ve uluslararası kuruluşu endişelendirmişti. Pakistan, bu kritik dönemde arabuluculuk rolünü üstlenerek tarafları masaya oturtmayı başardı. Başbakan Şahbaz Şerif, diplomatik çabalarının yanı sıra Pakistan'ın askeri ve ekonomik kapasitesini de kullanarak süreci ilerletti. Ateşkesin sağlanmasının ardından başlayan müzakerelerde, tarafların öncelikli hedefi çatışmaların tamamen sona erdirilmesi ve karşılıklı güvenlik garantileri oluşturulmasıydı.
Nihai metnin içeriğine dair detaylar henüz kamuoyuyla paylaşılmamış olsa da, diplomatik kaynaklar anlaşmanın askerden arındırılmış bölgeler, nükleer programın sınırlandırılması, yaptırımların hafifletilmesi ve bölgesel güçler arasında yeni bir güvenlik mimarisi gibi başlıkları kapsadığını belirtiyor. Pakistan Dışişleri Bakanlığı, anlaşmanın imzalanması için uygun bir tarih belirlenmesi çalışmalarının sürdüğünü açıkladı. Anlaşmanın, ABD Başkanı ve İran Dini Lideri'nin katılımıyla Pakistan'da düzenlenecek bir törenle imzalanması bekleniyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
ABD-İran barış anlaşmasının Orta Doğu'da dengeleri önemli ölçüde değiştirmesi bekleniyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve İsrail gibi bölge ülkeleri, gelişmeyi yakından takip ediyor. İsrail, İran'ın nükleer programına ilişkin endişelerini sık sık dile getirirken, anlaşmanın bu konuda kapsamlı denetim mekanizmaları içermesi Tel Aviv yönetimini rahatlatabilir. Öte yandan, Suudi Arabistan ve BAE, Yemen ve Suriye gibi kriz bölgelerinde İran'la yaşadıkları vekalet savaşlarının sona ermesi durumunda yeni bir bölgesel düzenin kurulabileceğini değerlendiriyor.
Küresel açıdan bakıldığında, ABD-İran anlaşması uluslararası enerji piyasalarında dengeleri değiştirebilir. İran'ın yaptırımların hafifletilmesiyle petrol ihracatını artırması, petrol fiyatlarında düşüşe neden olabilir. Bu durum, başta Çin olmak üzere enerji ithalatçısı ülkeler için olumlu bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Ancak, anlaşmanın uygulanması ve taraflar arasındaki güvenin yeniden tesis edilmesi zaman alacak. Pakistan'ın arabuluculuk rolü, ülkenin uluslararası alandaki itibarını artırırken, benzer krizlerde arabuluculuk yapma potansiyelini de güçlendirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Orta Doğu'da istikrar ve barış arayışıyla örtüşüyor. Türkiye, bölgesel çatışmaların tırmanmasından endişe duyarken, ABD-İran savaşının sona ermesi enerji tedarik güvenliği ve komşu coğrafyalardaki güvenlik risklerinin azalması açısından olumlu. Ayrıca, Türkiye'nin de arabuluculuk kapasitesine sahip bir ülke olarak, Pakistan'ın bu başarısı benzer inisiyatifler için emsal teşkil edebilir. Ancak anlaşmanın ayrıntıları ve İran'ın nükleer programının geleceği, Türkiye'nin uzun vadeli bölgesel stratejilerini etkileyebilir.
